ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԱՆՑԱԾ ՃԱՆԱՊԱՐՀ
ԳՐԱԴԱՐԱՆ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ
ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ԳՐԱՆՑՎԵԼ ԿԱՅՔԻ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ԿԱՅՔԻ ՔԱՐՏԵԶ
ԿԱՊԸ ՄԵԶ ՀԵՏ
ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2008

ՀՀ նախագահի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանի հանդիպումը մշակույթի գործիչների եւ արվեստագետների հետ06.02.2008  


ՀՀ նախագահի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանը շարունակում է հանդիպել հասարակության տարբեր շերտերի հետ` վերջիններիս ոլորտ առ ոլորտ ներկայացնելով իր նախընտրական ծրագրի հիմնադրույթները:
Փետրվարի 4-ին Վազգեն Մանուկյանը հանդիպեց մշակույթի գործիչների եւ արվեստագետների հետ, որոնց էլ ներկայացրեց իր նախընտրական ծրագրի մշակութային հատվածը: Քննարկումն անցավ բավական հետաքրքիր հարցադրումների եւ մտահոգությունների մթնոլորտում: ՀՀ նախագահի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանը վստահեցրեց, որ առաջիկայում, անկախ իր զբաղեցրած պաշտոնից, դարձյալ հանդիպելու է նրանց հետ եւ իրենք միասին են փորձելու հաղթահարել մշակույթի ոլորտի խոչընդոտները:
 
                - Ազգային ժողովրդավարական մտածողության հիմքում, պետության կառուցվածքում, պետության ապագայի կառուցման գործընթացում անգնահատելի դեր ունի մշակույթը: Մեր ծրագրում մենք, անշուշտ, անդրադառնում ենք մշակութային խնդիրներին և դրանց լուծման ուղիներին, սակայն ես կարծում եմ, որ ոչ մի ծրագիր  չի կարող ամփոփել այդ հարցերն ամբողջությամբ, դրա համար մենք ուղղակի հարցադրումներ ենք արել, որոնք ուզում ենք ձեզ հետ քննարկել: Մեզ պետք է ուսումնասիրել, քննարկել մշակույթի դերն ազատ հասարակությունում, որտեղ մշակույթը սկսում է կրել կոմերցիոն բնույթ, այսինքն` մշակույթը սկսում է եկամուտ բերել: Սակայն, մենք հասկանում ենք, որ մեր ազգային իսկությունը, մեր քաղաքակրթությունը պահպանելու համար մենք պետք է ունենանք մշակույթ, որը եկամուտ չի բերում: Եվ հարց է առաջանում` ինչ ճանապարհով գնալ: Փաստորեն, խնդիրներից մեկն այն է, որ առանց եկամուտներ սպասելու մենք պետք է զարգացնենք մեր մշակույթն այնպես, որ այն դուրս գա Հայաստանի սահմաններից` արդեն դառնալով եկամտաբեր, և երկրորդ հարցն այն է, որ պետք է ձևավորել ազատ պայմաններ երկրի ներսում, որ երիտասարդները կարողանան էքսպերիմենտներով զբաղվել: Եթե պետության ներսում կա արդեն ազգային ավանդական մտածողություն և մթնոլորտ, ապա նույնիսկ կոմերցիոն մշակույթը ոչ թե դառնում է համաշխարհային ստանդարտներին համապատասխանող, բայց ցածր որակի, այլ ինքն էլ է պահպանում իր դեմքը, այսինքն` կոմերցիոնն էլ է դառնում ազգային: Մեր ծրագրի մեջ ինչն ենք մենք կարևորել: Հայաստանում, ինչպես տնտեսության մեջ, այնպես էլ մշակույթի որոշ ոլորտներում ձևավորվել են մենաշնորհներ, որոնց պատճառով բազմաթիվ արվեստագետներ զրկվում են իրենց ստեղծագործական մտահղացումներն իրականացնելու հնարավորություններից: Մշակութային անկումն արդեն վտանգի տակ է դնում մեր ազգային նկարագիրն ու ինքնության ապագան: Անշուշտ, երբ մենք խոսում ենք մշակույթի որակի բարձրացման մասին, մենք նկատի չունենք, թե պետք է ձևավորել որոշակի ցենզուրա և ադմինիստրատիվ ձևով արգելել  որոշ բաներ` համարելով ցածր որակ: Ոչ: Ընդհանուր հասարակության մթնոլորտից է կախված, թե մշակույթն ինչ արժեք կունենա:

Ինչպես արդեն նշեցի, մեր ծրագրում մենք մանրամասն անդրադարձել ենք մշակութային խնդիրներին, սակայն այժմ ես կցանկանայի ընդհանուր քննարկել մի քանի հարց.
 
1. Հայաստանում մշակույթը կառավարության հոգսի և կարևորության մի ոլո՞րտ է, թե՞ ուղղակի գտնվում է բարձիթողի վիճակում, քանի որ ոչ մի անձնական եկամուտ չի բերում իշխանավորներին,
 
2. արդյոք մեր պետությունն այսօր իր առջև դրե՞լ է մշակույթի զարգացման խնդիրներ,
 
3. ընդհանրապես այսօր ի՞նչ վիճակում է գտնվում մշակույթը:
 
Երբ ես ասում եմ քաղաքակրթություն, պատահական չի, որ այդ բառն օգտագործում եմ, դուք գիտեք, որ վերջին 10-15 տարիների ընթացքում բավականին մեծ վեճեր են գնում գլոբալիզացիայի շուրջ: Մարդկության զարգացման երկու թեզ է առաջ քաշվում այսօր, որոնցից մեկն ասում է, որ մարդկությունը գնում է միաձուլման, այսինքն` առաջիկայում մենք կունենանք մի միասնական մշակույթ, միասնական մարդու կերպար, ընդհուպ մինչև` միասնական կառավարություն: Մյուս  կողմն առաջ է քաշում քաղաքակրթությունների պայքարը, երբ երկրագունդը բաժանում են քաղաքակրթությունների ձևերի, և հարց է առաջանում, թե հայերը ո՞ր քաղաքակրթության մաս համարեն: Շատ հեղինակներ երկու երկիր են առանձնացնում, որոնք այնքան փոքր են, որ քաղաքակրթություն համարվել չեն կարող, բայց երկուսն էլ ոչ մի քաղաքակրթության մեջ տեղավորել չի լինում. դա Հայաստանն է ու Իսրայելը: Երբ ես խոսում եմ ազգային իսկությունը և քաղաքակրթությունը պահելու մասին, ես նկատի ունեմ, որ այնուամենայնիվ հայերը շատ յուրօրինակ մի քաղաքակրթություն ունեն, և աշխարհի համար շատ վտանգավոր կլիներ, եթե այն կորեր, այսինքն` մենք պարտավորություն ունենք ոչ միայն մեր ազգի, այլև համաշխարհային հանրության առջև` պահպանել մի ուրույն, ինքնուրույն քաղաքակրթություն:
Եթե մենք ուզում ենք մտնել համաշխարհային մրցասպարեզ, ապա մշակույթը դառնում է պետության կարևորագույն ծրագրերից մեկը, ինչպես տնտեսությունն է, բանակը, արտաքին քաղաքականությունը և այլն: Այս նախագահական ընտրությունները կարող են առիթ դառնալ, որ բարձրաձայնվեն մշակույթի զարգացման խնդիրները, քանի որ այս օրերին հնչած մտքերը շատ ավելի ծանրակշիռ են, քան մյուս օրերին: Ես, օրինակ, խորհուրդ կտայի մեր մշակույթի գործիչներին այս 15 օրերի ընթացքում կազմակերպել մի կոնֆերանս, որը առաջ կքաշեր մշակույթի գործիչների պահանջը ներկա իշխանությունների և ապագա իշխանությունների նկատմամբ, որտեղ արտահայտված կլինի և պետական, ազգային, և զուտ մարդկային դիրքորոշում: 
Ինչ վերաբերում է ազգային մտածելակերպին, ապա ասեմ, որ երբ մենք որ եկանք իշխանության ես նույն մարդն էի, ինչ որ այսօր, այսինքն` ազգային մտածելակերպի տեսակետից ինձ մոտ որևէ բան չի փոխվել: Այն ժամանակ ես մեծ հիասթափություն ապրեցի, երբ որոշում էինք մեր երկրի հիմն ու գերբը: Ստեղծվել էր կառավարական հանձնաժողով, որը ես որպես վարչապետ նախագահում էի: Լավագույն կոմպոզիտորները, նկարիչները հավաքված էին, երկու հանձնաժողով էր, և երկու հանձնաժողովն էլ ղեկավարում էի ոչ թե որպես ամենաիմաստուն մարդ, այլ` ի պաշտոնե` որպես վարչապետ: Եվ ես զարմանում էի, որովհետև Ֆրանսիայի հեղափոխության ժամանակ «Մարսելիեզն» առաջացավ, որն իսկապես հրաշալի ստեղծագործություն է, իսկ մեզ մոտ ոչ մի կոմպոզիտոր ոչ մի նոր բան չգրեց: Ինձ թվում էր` մենք ապրում ենք հերոսական ժամանակներում, 600 տարուց հետո մենք գնում ենք անկախության, Ղարաբաղի պատերազմն է գնում, և պիտի ոգևորություն լինի, բայց… ինձ մոտ մի տպավորություն ստեղծվեց, որ ոչ կոմպոզիտորները, ոչ նկարիչները մի առանձնապես այդ գաղափարով ոգևորված չէին:
 
-Ինչպե՞ս եք վերաբերում մշակութային արժեքների դուրսբերմանը երկրից:
 
-Այ, օրինակ, վերջերս մենք ընկերներով բանավիճում էինք նույն թեմայի շուրջ, և անդրադարձանք Ֆրանսիա ուղարկվող խաչքարի թեմայի` արժի՞ արդյոք այդ արժեքավոր խաչքարը դուրս հանել երկրից: Ի վերջո, մենք հազարավոր խաչքարեր ունենք, ավելի լավ է հարյուրավոր խաչքարեր նվիրենք մենք ուրիշներին, ճանաչեն, աշխարհն իր ուշադրությունը բեևեռի այդ արժեքի վրա, քան... Նույնը կարելի է ասել նկարների մասին, միգուցե այնպիսի թանգարան բացվի, և որոշ նկարներ, թեկուզ համեմատաբար էժան, դուրս գան երկրից, որ ներկայացվեն աշխարհին, և այդպես ճանապարհ բացվի դեպի համաշխարհային մրցասպարեզ:
 
-Չե՞ք կարծում, որ այսօր սերունդը, դրսի հոսանքների ազդեցության տակ, միտված է ոչ արժեքավոր ինֆորմացիայի ձեռքբերման, և, փաստորեն, պետությունն էլ այս հարցում որևէ անհանգստություն չունի և որևէ քաղաքականություն չի իրականացնում:
 
-Մարդը պետք է ընդհանուր առմամբ զարգացած լինի, նա պիտի գաղափար ունենա բոլոր ասպարեզներից, դա պարզ ճշմարտություն է: Սովետական միության ժամանակ թվում էր, թե այդ դաստիարակությունը տրվում էր, հետո, այո, դրությունը փոխվեց… Այսօր թվում է` դեմոկրատական ազատ երկիր ենք, և այս պայմաններում կարծում եք հարի՞ր է, որ պետությունը ծրագիր իրականացնի…
 
-Այո, պետությունը պետք է այդ հարցում քաղաքականություն իրականացնի, համաձայն չե՞ք:
 
-Ես կարծում եմ` մենք այն վիճակում ենք գտնվում, որ մեղքն ուրիշ տեղ փնտրել չի կարելի, մենք` որպես ժողվուրդ, հնարավորություն ունենք մեր ինքնությունը պահպանելու` անկախ դրսի հոսանքներից: Ամենահեշտն ուրիշի վրա գցելն է, բայց ո°չ, այս բանը գիտակցելով և հաղթահարելով` մենք պետք է մեր խնդիրները լուծենք: Այսօր շատ են խոսում այն բանի մասին, թե մոտենում է աշխարհի վերջը: Մի առիթով Կարինե Դանիելյանն ինձ հրավիրել էր հանդիպման, որտեղ ես պիտի ելույթ ունենայի գլոբալիզացիայի մասին: Ես վերցրեցի Անգլիայի եկեղեցու առաջնորդի ելույթն ու կարդացի, և բոլորն ընդունեցին, որ ես փայլուն ելույթ ունեցա` ես ներկայացրեցի ներկա իրավիճակը, այնինչ այդ ելույթը գրված էր 1079թվին, այսինքն` ժամանակները փոխվել են, բայց ոչ իրավիճակը. միշտ «աշխարհի վերջը» գալիս է, բայց այդպես էլ այն չի վերջանում… Ինչ վերաբերում է դրսի հոսանքներից կառավարվելուն… Իհարկե, աշխարհում գնում են տարբեր հոսանքներ, դրանցից յուրաքանչյուրն իր շահն է հետապնդում, սակայն եկեք մենք էլ մեր շահը հետապնդենք. 600 տարվա մեջ առաջին անգամ անկախ պետություն ունենք, այսինքն` մեր վրա ազդելու մեր հնարավորությունները տասնապատիկ ավելի մեծ են, քան մինչև այս էր, գոնե այդ հնարավորությունները կարողանանք օգտագործել:
 
-Եթե խոսում ենք համակարգային և ոչ անձերի փոփոխությունից, չե՞ք կարծում, որ շատ կարևոր է անձի դերը մեր երկրի դեպքում, քանի որ մեր ազգը նմանօրինակելու միտում ունի:
 
-Ակադեմիկոս Ջրբաշյանը մեզ դաս էր տալիս, հետո այդ ուսանողները դարձան դասախոս և, երբ ես տեսնում էի նրանց գրատախտակի մոտ, ես Ջրբաշյանին էի տեսնում, նույնիսկ կավիճն էին նույն ձևով բռնում: Կարեն Դեմիրճյանը երկար ժամանակ Առաջին քարտուղարն էր, բոլոր ռայկոմի քարտուղարները կրկին խոսում էին Դեմիրճյանի նման, ես համոզված եմ, որ շատ մարդիկ էլ Միացյալ Նահանգներում Բուշի նման են խոսում, այսինքն` սա մենթալիտետի հարց չի, սա բնական մի բան է: Այս իմաստով, այո, շատ կարևոր է, թե վերևում ով է կանգնած, քանի որ նա օրինակ է հասարակության համար, և նրա տեսակը, էությունը, արժեքային համակարգը մեծ դեր պիտի ունենան հասարակության ձևավորման գործընթացում…
 
-Ինչ եք կարծում` պետք չէ՞,  որ պետությունը որոշակի սահմանափակումներ դնի մշակութային գործերի վրա, եթե մեր շուրջը նայենք, այսօր այնպիսի բաներ են ստեղծվում ու ներկայացվում, որ երիտասարդ սերնդի մոտ սարսափելի արժեքային համակարգ են ձևավորում, այստեղ սահմանափակումներ պետք չե՞ն:
 
-Երբ դու ներկայացում ես բեմադրում, դու կարող ես սահմանափակում դնել գռեհիկ խոսքի վրա, սակայն մակարդակի վրա սահմանափակում ո՞նց ես դնելու, ո՞վ է որոշելու` այսինչ բանը կարելի է ցույց տալ, իսկ այսինչը` ոչ: Ես այդ խնդրի լուծումը տեսնում եմ հասարակության մակարդակի բարձրացման մեջ, այդ դեպքում միայն անարժեք բաները չեն ընդունվի: Օրինակ, ԱԼՄ-ի մասին խոսում եք, չէ, այսօր շատ շատերն են նայում այդ ալիքը, եթե 10 տարի առաջ լիներ, վերաբերմունքն այլ կլիներ, քանի որ մարդկանց ընկալումները, սպասումները, կրթությունը այլ բան էր ենթադրում: Այսինքն` ոչ թե արգելելով է, այլ մակարդակը բարձրացնելով: Արգելելը լուծում չի: Ինչ վերաբերում է պետական հեռուստատեսությանը, այո, համաձայն եմ, պետք է շատ ավելի խիստ վերաբերվի իր հեռուստաեթերին, քան մյուսները, քանի որ նա, այս դեպքում, պետք է ճաշակ ձևավորող լինի:
 
-Պետությունը, փաստորեն, չպիտի՞ սահմաններ դնի:
 
-Սահմաններ հաստատողը չպիտի նախագահը կամ վարչապետը լինի, այլ հասարակությունը:
 
-Եթե վերադառնանք կոմերցիոն և ոչ կոմերցիոն մշակույթի մասին խոսակցությանը` ի՞նչ եք կարծում, ինչպե՞ս պետք է զարգացնել մեզ մոտ մշակույթը` մինչև կոմերցիոն մակարդակի:
 
-Ոչ կոմերցիոն մշակույթը և արվեստը պետք է զարգացնել Հայաստանում այնպես, որ այն դառնա կոմերցիոն, այսինքն` եթե դու կարողանում ես ոչ կոմերցիոն մշակույթը դարձնել կոմերցիոն, նշանակում է` ժողովրդի մակարդակն այնքան է բարձրացել, որ նա ինքնաբերաբար ձգտում է իրական արժեքների, հետևաբար` հասարակությունը կսկսի գծել այդ Ձեր ասած եզրերը, սահմանները, և դա բնական կլինի, և ոչ պարտադրված:
 
-Արդյոք Դուք մի քիչ լավատեսական չե՞ք տրամադրված, արդյոք մեր հասարակությունը միտում ունի՞ մեր իրականության մեջ այդքան զարգանալու:
 
-Մի քանի օր առաջ հանդիպում ունեցանք Եվրոպայից ժամանած դիտորտական առաքելություն իրականացնող խմբի հետ, որի նախագահը Թոնի Բլեյերի օգնականն էր: Ես ասացի, որ ժողովուրդը չի հավատում, որ ընտրությունների միջոցով կարող են փոփոխություններ տեղի ունենալ մեր իշխանական համակարգում: Նա հարցրեց, թե որտեղից գիտեմ: Պատասխանեցի, որ մեր կազմակերպության անդամները դա դուրս են բերել իրենց շրջապատի հետ զրույցների արդյունքում: Նա չհավատաց` հիմնավորելով, որ մենք ընդդիմադիր կուսակցություն ենք: Ասացի` լավ, անդրադառնանք Գելափի սոցիոլոգիական հարցումներին, որոնք միշտ ցույց են տալիս, որ իշխանությունները 70 տոկոսով հաղթում են: Ասաց` վիճակագրություն է, ամեն ինչ էլ կարող է ցույց տալ: Ասացի լավ, բերեմ երրորդ օրինակը. եթե ես գամ Անգլիա, երբեք չեմ կարողանա զգալ, թե ներքին մթնոլորտում ինչ է կատարվում, այնպես, ինչպես դուք կզգաք, նույնն էլ այստեղ, ես մաշկով, բնազդով զգում եմ ներքին մթնոլորտը: Ասաց` այ այստեղ դու ինձ համոզեցիր, որովհետև ես էլ` որպես քաղաքական գործիչ, Անգլիայում իմ բնազդով եմ առաջնորդվում: Այ հիմա, ես բնազդով եմ զգում, որ մեր հասարակությունը նոր փուլ է մտնում, որտեղ մշակույթի և արվեստի դերը մեծ է լինելու` անկախ ընտրությունների արդյունքից, ես հավատում եմ, ես դա զգում եմ:
 
-Կհամաձայնվե՞ք այն մտքի հետ, որ այսօր Միացյալ նահանգներն իր ցածրորակ մշակույթը տարածում է ավելի արժեքավոր մշակույթ ունեցող հին ժողովուրդների մեջ` փաստորեն ձևավորելով համընդհանուր մի ցածրորակ մշակույթ:
 
-Իրականում ԱՄՆ-ն բավական բարձր մշակույթ ունի, որը ոչ մի կապ չունի այն մշակույթի հետ, որն ինքը տարածում է: Այստեղ հասնող մշակույթով պետք չէ դատել այնտեղի իրական մշակույթի մասին: Մենք մի քիչ արհամարհական ենք վերաբերվում բոլոր մյուսներին, և մտածում ենք` մենք ինչ որ դրսից ստանում ենք` իրենք այդպիսին են, բայց դա այդպես չէ: Իրենք իրենց ներսի համար իրենցն ունենք, մենք` չունենք, ցավոք, մենք չունենք:
 
-Այ, նշեցինք, որ ԽՄ-ում կարևորվում էր անձի ընդհանուր զարգացվածությունը, չե՞ք կարծում, որ դա հենց նույն այդ սահմանափակման արդյունքն էր:
 
-Շատ հեշտ է ոչ ազատության պայմաններում ապրելը, շատ դժվար է ապրել ազատության պայմաններում, քանի որ այս դեպքում դու ինքդ պիտի տեսնես, թե քո ազատությունը որտեղ սահմանափակես, դա շատ ավելի դժվար է, քան ենթարկվել ուրիշի սահմանափակմանը: Սակայն այս դեպքում ազատության և ոչ ազատության հարցը չի: Եթե մենք ուզում ենք որպես ազգ, որպես քաղաքակրթություն զարգանալ, մեզ համար մշակույթի զարգացումը խիստ անհրաժեշտ է, բայց բացի պետական խնդիր լինելուց, դա նաև անհատի հոգու պահանջն է: Ես ուզում եմ ժամանակ առ ժամանակ գեղեցիկ նկար տեսնել, լավ երաժշտություն լսել, ուզում եմ գնալ թատրոն, լավ կինո տեսնել, այսինքն` անկախ պետական մտածողությունից ես նաև որպես անհատ իմ հոգևոր բավարարման բնական կարիքն ու պահանջն ունեմ: Եթե մեզ մոտ դա չի տրվում, ես փնտրում եմ դրսում, իսկ դրսից էլ, ինչպես նշվեց, գալիս է ոչ լավագույնը, և մենք, փաստորեն ունենք այն իրականությունը, որ ունենք: Ազատությունը օրենք է, և չպետք է մոռանալ, որ ազատությունը պատասխանատվություն է, որը սահմանվում է օրենքներով…

        
Home page Web mail Map
EnglishRussian


1996


www.ajk.am

  www.armenia.li
www.armenia.li
492108
488186