ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԱՆՑԱԾ ՃԱՆԱՊԱՐՀ
ԳՐԱԴԱՐԱՆ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ
ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ԳՐԱՆՑՎԵԼ ԿԱՅՔԻ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ԿԱՅՔԻ ՔԱՐՏԵԶ
ԿԱՊԸ ՄԵԶ ՀԵՏ
ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2008

Հունվարի 31-ին «Անի» հյուրանոցի «Անի» սրահում ՀՀ նախագահի թեկնածու Վազգեն Մանուկյանը հանդիպեց էկոլոգների հետ01.02.2008  


Բավականին երկար և բովանդակալից զրույցի ընթացքում քննարկվեցին հարցեր, որոնք ստորև ներկայացնում ենք:
 
Բնապահպանական հարցերը նոր չեն առաջացել, դրանք ֆունդամենտալ հարցեր են:    
60-ական թվականներին, երբ Խորհրդային Միությունը մտավ նոր փուլ, մեր ժողովուրդն ազգային ինքնագիտակցության նոր փուլ ապրեց, քանի որ, եթե մինչ այդ մենք ապրում էինք համամիութենական արժեքներով, ապա 60-ական թվականներից հետո մեր մտավորականության մեջ սկիզբ առավ մի նոր շարժում, որը ես կանվանեի ինքնուրույնության շարժում, այսինքն` մենք ուզում էինք ինքներս տնօրինել մեր ռեսուրսները: Այն տարիներին ամենամեծ հարցը, որ գործարկվում էր, «Նաիրիտ» գործարանի ու Ատոմակայանի հարցն էր: Դրանց վնասակարության մասին բազմաթիվ հոդվածներ եղան, երիտասարդությունը, զգալով, որ այս պետությունն իր պետություն է, և մնայուն արժեք է հանրապետությունը, ներգրավվեց այդ շարժման մեջ: Ինչ վերաբերում է իմ դիրքորոշմանը, ապա «Նաիրիտ» գործարանի հետ կապված, այո, ես գտնում էի, որ այն կամ պետք է փակվի, կամ պետք է գործարկվի նոր տեխնոլոգիաներով: Իսկ ահա ատոմակայանի հետ կապված` ես վստահ էի, որ մեզ պետք է այն, քանի որ ես միշտ առաջ էի նայում և մտածում էի, որ եթե մի օր մենք անկախանանք, ապա էներգետիկայի լուրջ խնդիրներ կունենանք: Հետաքրքիր է, որ 65թվի ապրիլի 24-ի շարժումից հետո առաջացան բազմաթիվ կազմակերպություններ, որոնք ակտիվորեն քննարկում էին Հայաստանի հարցն ապագայում, այսինքն` հետզհետե խնդիրները սկսեցին գլոբալ բնույթ կրել: Երբ մենք եկանք իշխանության, ես շահագրգռված էի, որ պետությունն արագ թափով իր տնտեսական հարցերը լուծի, և ես հակված էի «Նաիրիտ»-ը բացելուն: Այդ առիթով բավականին լուրջ վեճեր եղան: Այն ժամանակ համաշխարհային տերմինը` կայուն զարգացում, ինձ համար այնքան էլ ընկալելի չէր: Կայուն զարգացման հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ կարևոր չէ` դու աղքատ երկիր ես, թե հարուստ, միևնույնն է` դու երկրագնդի մի մասն ես կազմում և պարտավոր ես պատասխանատու լինել ոչ միայն քո պետության, այլև ամբողջ աշխարհի առջև: Տարիների ընթացքում այդ սկզբունքն ինձ մոտ ավելի ու ավելի է արմատանում; Եվ երբ այսօր տեսնում եմ, թե Հայաստանում ինչ է կատարվում այդ առումով, սարսափ եմ ապրում: Որո՞նք են պատճառները: Դրանցից մեկն այն է, որ հասարակությունը բացարձակապես ազդեցություն չունի իշխանությունների վրա, հակառակ դեպքում այնպիսի վայրագություններ, որ այսօր կատարվում է հատկապես էկոլոգիայի հարցում, տեղի չէր ունենա: Դրանից բխում է հետևանքը` իշխանությունում գտնվող մարդիկ աշխատում են մաքսիմալ հարստանալ: Եվ երրորդ խնդիրը ծագում է անգրագիտությունից: Այս երեքի ամբողջությունը բերել է մեզ այս վիճակին:

Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում կար հանքերի շահագործման մեթոդոլոգիա, ըստ որի բավականին շատ հանքեր կոնսերվացվում էին: Եթե այդ չափանիշներով մենք մոտենանք, օրինակ, Թեղուտի հանքավայրին, ապա առնվազն 30 տարի այն դեռ օգտագործման ենթակա չէ, քանի որ շահավետ չէ, և դրա շահագործման հարցը կառավարությունը պետք է վերանայի: Սակայն, եթե նույնիսկ դիտարկենք այն հարցը, որ եթե ռազմական անհրաժեշտություն լիներ այդ հանքավայրն օգտագործելու, դա պետք է արվեր այնպես, որ այդ բացառիկ անտառը չոչնչացվեր: Այսօր իրականությունն այլ է, և եթե այսպես շարունակվի, մոտակա 10-15 տարում բոլոր մեր հանքերը վաճառված կլինեն արտասահմանյան ձեռնարկությունների, որոնց հետևում կանգնած կլինեն մեր այս կամ այն իշխանավորները, մարդիկ, որոնք այս երկրի համար որևէ պատասխանատվություն չեն կրում: Մեր ներկայիս խնդիրների միակ լուծումը մարդու, քաղաքացու իրավունքների հաստատումն է  այս երկրում, երբ նրա ձայնը որոշիչ կլինի ու հարցեր կլուծի: Եվ երկրորդ, պետք է ստեղծել մասնագիտական խմբեր, որոնք կորոշեն, թե երկրում որ հարցը որ ուղիով և ինչպես պիտի լուծվի:
 
-Կարո՞ղ եք արտահայտել Ձեր վերաբերմունքը մեր ներկայիս սպառողական զամբյուղին: Կազմե՞լ եք արդյոք ժամանակացույց, ըստ որի ներկայիս թվերը պիտի փոփոխվեն: Եվ որո՞ն ք են Ձեր առաջարկները քաղաքաշինության հարցում, մեր ներկայիս իրավիճակը Ձեզ բավարարո՞ւմ է:
-Ճիշտ է, մենք Թեղուտի անտառից հեռացանք, բայց հարցերն իրար հետ կապված են: Սպառողական զամբյուղը պաշտոնական թվերով 28.000 դրամ է: Ես հարցրել եմ բավականին լուրջ տնտեսագետների, որոնց հաշվարկներով այդ թիվը հասնում է 76.000 դրամի: Մինիմալ թոշակը, եթե չեմ սխալվում, 6.800 դրամ է` ամեն տարի 300 դրամ ավելացումով: Մեր ծրագրում գրված է` հասանելի դարձնել սպառողական զամբյուղը բոլորին, սակայն դա հնարավոր է, եթե տնտեսական զարգացում լինի, ինչն էլ կախված է քաղաքական համակարգի փոփոխությունից, այսինքն` տնտեսությունը տարանջատվի քաղաքականությունից, մենաշնորհը վերանա և լավ պայմաններ ստեղծվեն միջին և մանր բիզնեսի զարգացման համար: Ինչ վերաբերում է ժամանակացույցին, ապա, ինչպես գիտենք, այս տարվա հունվարի 1-ից թոշակները 60%-ով բարձրացան: Մենք ասում ենք` մոտակա 2-3 տարում այդ թվերը պահպանելով կատարել ինդեքսացիա, կտրուկ փոփոխություններ կատարել քաղաքական-տնտեսական դաշտում, որը հնարավորություն կտա անել այն, ինչը հաշվել հիմա հնարավոր չի: Կեղծ կլիներ, եթե մենք հիմա որևէ գրաֆիկ ներկայացնեինք, որն իրականանալի չլիներ:
Անդրադառնալով քաղաքաշինությանը`մի օրինակ բերեմ. մենք քաղաքում ենք ապրում, բայց մի փոքր հողամաս ունենք, որտեղ ավտոտնակ է կառուցած: Մի քանի գյուղացի տղաների կանչել էինք, որ կտուրը կառուցեին, հետո վերցրեցին այդտեղ էլ մի մեծ բետոն դրեցին: Հարցիս, թե ինչո՞ւ են   դա արել, պատասխանեցին, թե ամբողջն ենք բետոն անում, այսինքն` եթե քաղաքի ժողովրդի համար ծառն է արժեք, նրանց համար էլ բետոնն է արժեք: Նրանք ասում են` մեր գյուղում բետոնից շենքը գիտեք` ինչ արժեք է: Մտածողության տարբերություն կա: Եթե ես լինեի նախագահ, ես կառաջարկեի Օպերայի մոտի բոլոր շենքերը քանդել, փոխհատուցում կտանք իրենց, բայց բոլորովին այլ քաղաք կկառուցենք: Այո, քաղաքը պետք է իր դեմքը փոխի, նոր շենքեր պիտի կառուցվեն, բայց դա չի նշանակում, թե պիտի կատարվի այն, ինչ կատարվում է այսօր մեր աչքերի առջև: Ամեն բան իր ձևն ու մեթոդներն ունի, և ճիշտ աշխատելու դեպքում մենք նման խնդիրների առջև չենք կանգնի երբեք:
 
-Եթե վերադառնանք Թեղուտի հարցին, պետք է նշել, որ այս օրիրական հաշվարկները ցույց են տալիս, որ այդ հանքի գործարկման համար ավելի մեծ գումարներ են ծախսվում, քան այն օգուտ է տալիս, և ուրեմն ի՞նչ է ստացվում` մենք ինքներս մեզ խաբու՞մ ենք: Դրա համար էլ էկոլոգները պայքարի մեթոդներ են մշակում, փորձում են ինչ որ բան անել` խանգարելու այդ անիմաստ գործընթացին, չէ՞ որ կորուստն իսկապես մեծ է:
-Երբ այսօր մասնագետները գնում, փաթաթվում են ծառերին` ասելով` թույլ չենք տա, որ կտրեք, շատ դեպքերում դիտվում է որպես մարդկանց արարք, ովքեր սիրում են բնությունը, ինչը գովելի է, բայց բավարար չէ հանքավայրի շահագործումը դադարեցնելու համար: Բայց կան օրենքներ, որոնք պիտի գործեն, և դրանց գործելու դեպքում այդ հանքի շահագործումը կդադարի, քանի որ իսկապես, իրականում ավելի շատ գումար է ծախսվում` ավելի քիչն աշխատելու համար: Այո, էկոլոգիական շարժումը ճիշտ է, սակայն խնդրի լուծման մյուս կողմն էլ կա` օրենքի գործադրումը: Եթե պետությունը նորմալ պետություն է, եթե գործում է նորմալ համակարգ, ով ուզում է լինի նախագահը, ստիպված է լինելու գործել ի բարօրություն այս երկրի, քանի որ համակարգն է իրեն ստիպելու: Ես խոստանում եմ, որ եթե ես նախագահ դառնամ, այնպիսի համակարգ պիտի կառուցեմ, որ ինձնից հետո եկողն էլ ստիպված լինի ենթարկվել դրան, այսինքն` անձի փոփոխությունից երկրի վիճակը լուրջ ցնցումների չենթարկվի:
 
-Ինչպե՞ս եք վերաբերվում քաղաքի ներսում օգտագործվելիք գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող հողերին:
- Ինչ վերաբերում է քաղաքի ներսում օգտագործվելիք գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող հողերին... Գիտեք, զուտ գեղեցկության տեսակետից, բնապահպանության տեսակետից ես գտնում եմ, որ Երևանում պիտի լինեն կանաչ գոտիներ և այլն, սակայն դա հարցի մի կողմն է, կա մի ուրիշ կողմ ևս. Հայաստանի, մեր երկրի ամենամեծ արժեքը բերրի հողն է, որը ժամանակի մեջ նվազում է, միայն մեզ մոտ չէ այդպես, ամբողջ աշխարհում կա այդ տենդենցը: Եվ, այո, այն հողը, որը կարելի է օգտագործել գյուղատնտեսության համար, պետք չի փչացնել, դա հստակ է, բայց թե ինչպես ճիշտ անել դա քաղաքի ներսում, ես դժվարանում եմ պատասխանել, կան մասնագետներ, որ ավելի լավ են հասկանում և իրենք կարող են ցույց տալ այդ ուղիները:

- Ինչպե՞ս եք Դուք վերաբերվում «Նաիրիտ» գործարանի գործակմանն ու նրա ներկայիս վիճակին որպես նախագահ, և երկրորդ հարցը` Ձեր իշխանության ժամանակ ո՞վ է լինելու երկրի Բնապահպանության նախարարը:
-Երբ մենք եկանք իշխանության, գործարանն արդեն փակված էր, և հարց առաջացավ` Հայաստանի այդ վիճակում իմաստ ունի՞ այդ գործարանի շահարկումը, թե ոչ: Մեծ վեճեր եղան: Մենք այն ժամանակ որպես կառավարություն մեզ վրա չվերցրեցինք այդ պատասխանատվությունը, որովհետև դա կլիներ իսկապես օրենքի խախտում: Այն ժամանակվա Գերագույն Խորհուրդը կոճակներ սեղմող Գերագույն Խորհուրդ չէր, այնտեղ հավաքված էին ինքնուրույն մարդիկ: Կառավարությունը հարցը դրեց Գերագույն Խորհրդի առջև` ներկայացնելով և´ դրական, և´ բացասական կողմերը: Այո, իսկապես էկոլոգիական խնդիր կար, բայց մյուս կողմից էլ հաշվարկվում էր, որ բավական եկամուտներ պիտի բերեր գործարանի շահարկումը: Կառավարությունը ստեղծեց հանձնաժողով, որի ղեկավարը ակադեմիկոս Սարգիս Համբարձումյանն էր, որոնց եզրակացությունների հիման վրա գործարանը բացվեց, բայց այդ գործարանը գրեթե չի աշխատում: Այն դեմոնտաժվել և ուղարկվել է Չինաստան, և այդտեղի աշխատողներն այս տարիների ընթացքում քանի անգամ եկել են ինձ մոտ այն խոսքերով, որ գործարանը ֆունդամենտալ նշանակություն ունի Հայաստանի տնտեսության զարգացման համար, էկոլոգիական հարցերը հնարավոր է լուծել, չի կարելի թողնել, որ այն ուղարկվի Չինաստան: Հարց է առաջանում` այնուամենայնիվ «Նաիրիտ»-ի հարցն արժե՞ր այն ժամանակ բարձրացնել, թե ոչ: Այսքան ժամանակ անցել է, և... դժվարանում եմ պատասխանել: Այո, գուցե այն ժամանակ կարելի էր «Նաիրիտ»-ը ժամանակավոր աշխատացնել` ստեղծված վիճակից դուրս գալու համար: Դա քննարկելու հարց է, բան չունեմ ասելու, բայց եթե դուք մտածում եք, որ կարելի էր դրանով ինչ-որ բանի հիմք դնել, չարաչար սխալվում եք:
                Ինչ վերաբերում է Բնապահպանության նախարար նշանակելուն, ապա ասեմ, որ ամբողջ աշխարհում Բնապահպանության նախարարը գրեթե հավասարազոր է Արտաքին գործերի նախարարին, և այն հսկայան գումարները, որ ներդրվում են երկրի զարգացման համար, դրանց զգալի մասը նվիրվում է էկոլոգիային: Էկոլոգիան դարձել է ամենանորարարական, ֆինանսապես ամենահագեցած ոլորտը, և այստեղ պիտք է լինեն խոշոր մասնագետներ: Ես կարծում եմ, որ լավ մասնագետներ ունենալու դեպքում, իրենց հետ խորհրդակցելով` միշտ էլ կտեսնենք այն թեկնածուին, որի հետ պետք է այդ ոլորտը զարգացնել, իսկ իմ տեսած Էկոլոգիայի նախարարներից ամենաշատը ես հավանում եմ Կարինե Դանիելյանին:
 
-Կա՞ն արդյոք ռազմավարական առաջնայնության այնպիսի հարցեր, որոնք այսօր թույլ են տալիս շահագործել հանքերը սահմանված ժամանակից շուտ:
-Ռազմավարական առաջնայնությունը, որ տրվում է հանքերի շահագործմանն այսօր, այն է, որ այժմ հնարավորություն կա ամենամեծ եկամուտները ստանալ: Շատ անգամ արտասահմանյան ֆիրմա գրանցելով` հետևում մերոնք են կանգնած լինում, և 20-30%-ն իրենց է պատկանում, և բնականաբար շատ արագ ու շահավետ օգտագործվում են դրանք: Պատճառաբանությունը հետևյալն է. մենք Ադրբեջանի հետ մտել ենք սառը պատերազմի մեջ, այսինքն` պատերազմը փախանցվել է տնտեսական դաշտ: Իրենք ունեն նավթ, և նավթի շահագործմամբ են կարողանում իրենց բյուջեն լրացնել, մենք  մեր հումքը ծախելով ենք հոգում խնդիրները: Դա, իմ կարծիքով, պատրվակ է և ճիշտ մոտեցում չէ:  Տնտեսության մեջ կա մի ընդհանուր սկզբունք. եթե մարդը կարող է հեշտ աշխատել գումար, ինքը դժվարի հետևից չի ընկնի: Դրա համար զուտ հանքավայրերի օգտագործումը զուգակցված է բարդ օրենքներով, որպեսզի այն չդառնա հեշտ մեթոդ, քանի որ այդ դեպքում ոչ ոք չի աշխատի այլ ոլորտների զարգացման վրա, ուղղակի բոլորն իրենց հումքը կօգտագործեն:
                Ինչ վերաբերում է մեր ծրագրային մոտեցումներին, մենք շատ լավ պատկերացնում ենք, որ ժամանակակից աշխարհը գնում է ոչ այնքան արդյունաբերության, որքան գիտելիքի, ինֆորմացիայի զարգացման ուղղությամբ: Տնտեսության հարցում մեզ մոտ երկու մոտեցում կա: Մի մոտեցումն այն է, որ բիզնեսը չպիտի կախված լինի իշանություններից, այն պիտի կախված լինի միայն օրենքից: Օրենքները պիտի լինեն պարզ, որպեսզի ոչ մի հնարավորություն և կարիք էլ չլինի կաշառքի միջոցով շրջանցել այդ օրենքները: Կառավարությունն ինչքան քիչ միջամտի բիզնեսին, այնքան ավելի զարգացում կունենա այդ ոլորտը: Բայց դրա հետ մեկտեղ կան ասպարեզներ, որ առանց կառավարության միջամտության չեն կարող զարգանալ, դրանք այն ոլորտներն են, որտեղ ներդրում անողը կարճաժամկետ եկամուտներ չի կարող ստանալ, այդ իսկ պատճառով այդ ոլորտների զարգացումն իր վրա է վերցնում պետությունը:
 
-Ըստ Ձեզ` ի՞նչ չափանիշներով պետք է ընտրվեն երկրում կարևոր դեր ունեցող պաշտոնակատարները:
-Ես միշտ կողմ եմ եղել այն բանին, որ ոչ թե ընտրենք, թե այս մարդկանցից ով կարող է լինել լավ թագավոր, չէ, իսկապես միակ լուծումը համակարգն է, որի մասին քիչ առաջ խոսեցի, և համակարգ, մեխանիզմներ պիտի մշակվեն բոլոր ոլորտների, բոլոր ասպարեզների, բոլոր բաժինների համար, և արդեն ընտրված մարդիկ կկարողանան ճիշտ աշխատել այդ ոլորտներում և զարգացնել այն:
 
-Կարո՞ղ ենք ասել, որ դարեր շարունակ իր զարգացվածությամբ հպարտացող մեր հայ ազգն այսօր գիտությունն այնքան էլ չի կարևորում, և մենք սկսել ենք զիջել այս առումով ժամանակին բավականին մեզանից հետ այլ ազգերի, և հենց դա է պատճառը, որ մյուս ոլորտներն էլ մեզ մոտ մեծ զարգացում չեն ապրում:
-Մենք միշտ հպարտացել ենք, որ մեր ազգի համար գիտական աշխատանքը, կրթական առաջընթացը միշտ առաջնային դեր է ունեցել, սակայն այսօր, ցավոք, նույնն ասել չենք կարող: Այսօր, երբ մյուս ազգերը հասկացել են, որ զարգացման ամենամեծ ցուցանիշները, ամենամեծ եկամուտները բերում է գիտական առաջընթացը, մենք «հասկացել» ենք, որ եկամուտ մեզ բերում է գազի վաճառքը, բարեկամ ունենալը և այլ նման բաներ, և այսօր մենք շատ ու շատ ժողովուրդներից հետ ենք ընկել և իրավունք չունենք հպարտանալու: Սա ես մեծ դառնությամբ եմ ասում: Այո, ցավոք, այսօր գիտությունը, կրթությունը, զարգանալու միտումը մղվել են երկրորդ պլան, քանի որ առաջ է եկել այն գիտակցումը, որ հաստանալու, լավ ապրելու համար բոլորովին էլ պարտադիր չէ կրթված լինելը, դա է ապացուցում այսօրվա իրականությունը, այսօրվա «էլիտան»: Իհարկե, եթե մենք ուզում են զարգացած տնտեսություն ունենալ, լուրջ դեր ունենալ մեր տարածաշրջանում, մտնել համաշխարհային մրցակցության դաշտ, մեր ասելիքն ունենալ արտաքին քաղաքականության մեջ և այլն, մենք պետք է մեծ ներդրում ունենանք մեր գիտական ներուժի զարգացման հարցում, դա միակ ճանապարհն է, այլ ուղիներ չկան:

        
Home page Web mail Map
EnglishRussian


1996


www.ajk.am

  www.armenia.li
www.armenia.li
492101
488179