ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԱՆՑԱԾ ՃԱՆԱՊԱՐՀ
ԳՐԱԴԱՐԱՆ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ
ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ԳՐԱՆՑՎԵԼ ԿԱՅՔԻ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ԿԱՅՔԻ ՔԱՐՏԵԶ
ԿԱՊԸ ՄԵԶ ՀԵՏ
ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2008
   ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ

​«Այն պետությունները, որոնք չեն դրսևորի բարձր դինամիզմ և լարվածություն, կվերանան պատմական ասպարեզից».Վազգեն Մանուկյան

«Ազգ-բանակ» գաղափարախոսության և դրա իրագործման տեսլականի մասին «Անկախը» զրուցել է ՀՀ առաջին վարչապետ, 1992-1993 թթ. պաշտպանության նախարար, Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ: - Պարոն Մանուկյան, վերջին ամիսներին պաշտոնական մակարդակով առաջ քաշվեց «Ազգ-բանակ» գաղափարախոսությունը: Ձեր կարծիքով՝ դեռևս միայն խոսո՞ւմ ենք «Ազգ-բանակի» մասին, թե՞ նաև քայլեր են ձեռնարկվում այդ ուղղությամբ: Նաև ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն այս գաղափարը կյանքի կոչելու համար:
26.04.2017            ավելին >>  
​Չինաստանի դասերը. Վազգեն Մանուկյանը տպավորիչ մանրամասներ է ներկայացնում Չինաստան կատարած այցից

- Պարոն Մանուկյան, վերջերս Հանրային խորհրդի պատվիրակությունը Ձեր գլխավորությամբ, չինական կողմի հրավերով գտնվում էր Չինաստանում, որտեղ մի շարք հետաքրքիր հանդիպումներ են տեղի ունեցել Չինաստանի բարձրագույն ղեկավարության հետ և չինական ռազմավարական կարևորագույն կենտրոններում: Որքանո՞վ էին կարևոր այդ հանդիպումները մեզ համար և ի՞նչ արդյունք տվեցին: - Անկախ Չինաստանի հետ մեր հարաբերություններից, որոնց մասին դեռ կխոսենք, ես այդ այցը կանվանեի «Չինաստանի դասերը»: 80-ական թվականներին բոլոր կոմունիստական երկրներում ճգնաժամ սկսվեց, որը հիմնականում պայմանավորված էր Խորհրդային Միության տնտեսական ճգնաժամով: Դրա հիմքում կար առերևույթ պատճառ (նավթի գներն աննախադեպ անկում էին ապրել), բայց դա բացահայտեց այն հիվանդությունները, որոնք կային Խորհրդային Միության տնտեսության մեջ: Եվ չնայած փորձեր էին արվում նույն համակարգը պահելով, այդ հիվանդությունները բուժել, միևնույն է, ոչինչ չէր ստացվում: Դեռ 40-ականների վերջերին Ալեն Դալեսը առաջ քաշեց այն միտքը, որ Խորհրդային Միությանը պետք է սպառազինության մրցավազքի մեջ ներքաշել, քանի որ ԽՍՀՄ տնտեսությունը, ըստ նրա, համեմատաբար արդյունավետ չէր և ներքաշվելով այդ մրցավազքի մեջ` իր ուժերը կկենտրոնացներ այդտեղ ու կքայքայվեր: Եվ իսկապես՝ սովետը չկարողացավ դիմանալ: Խորհրդային Միությունը փորձեց ռեֆորմներ իրականացնել, որոնց արդյունքում փլուզվեց: ԽՍՀՄ նախկին երկրները միտվեցին դեպի Արևմուտք, քանի որ արևմտյան տնտեսությունն ապացուցել էր իր արդյունավետությունը, բոլորն ընտրում էին լիբերալ-դեմոկրատական մոդելը: Երկրները գնացին այդ ճանապարհով, բայց ոչ մեկը տնտեսության մեջ մեծ հաջողությունների չհասավ: Թերևս Արևելյան Եվրոպայի երկրները մի քիչ բարելավեցին իրենց վիճակը` մտնելով Եվրամիություն: Մյուս ճանապարհն ընտրեց Չինաստանը, որով տվեց բավական մեծ ազատություններ տնտեսության մեջ և տարեցտարի ավելի մեծ ազատություններ` քաղաքացիական հասարակությանը: Եվ փաստորեն, եթե այս 25-30 տարիներին արևմտյան ճանապարհով գնացող նախկին կոմունիստական երկրները քայքայվում էին, Չինաստանի համախառն ներքին արդյունքը մի քանի անգամ մեծացավ` դառնալով աշխարհի երկրորդ տնտեսությունը և դրանով ապացուցելով, որ իր ընտրած ճանապարհն ավելի ճիշտ էր: - Ի՞նչ իրավիճակ է այսօր աշխարհում, մասնավորապես՝ Արևմուտքում, և ի՞նչ նոր դերակատարություն կարող է ունենալ Չինաստանը: - Այժմ էլ արևմտյան քաղաքակրթությունը, լիբերալիզմը, դեմոկրատիան ճգնաժամի մեջ են: Նորից Արևմուտքում սկսել են քննարկել մի քանի հիմնարար գաղափարներ` ազատություն, բարոյականություն, պետականություն: Իր խնդիրները լուծելու համար վերջին տարիներին Արևմուտքը գնում էր ուժի ճանապարհով, մտնում էր ուրիշ երկրներ (հիմնականում՝ նավթ արտադրող), խրախուսում հեղափոխություններ, շատ անգամ չհիմնավորված ձևով պատերազմներ հրահրում, իսկ այդ ամենի հետևանքով այդ երկրների ժողովուրդները, որ իհարկե այնքան էլ ազատ պայմաններում չէին ապրում, բայց քիչ թե շատ բարգավաճում էին, դժբախտացան: Իմիջիայլոց, այդ կանխագուշակումը դեռ տալիս էր հայտնի պատմաբան Թոյնբին: Նա նկարագրում էր, թե համաշխարհային պատմության մեջ բոլոր քաղաքակրթությունները, Հին Հռոմից սկսած, ինչպես են աճում և հետո ինչպես են փլուզվում: Նա գրում էր, որ ամեն մի քաղաքակրթություն զարգացման ինչ-որ աստիճանի հասնելիս իր դիրքերը պահելու համար անցնում է կոշտ քաղաքականության, իմպերիալիզմի և, ի վերջո, կործանվում է: Նա հույս էր հայտնում, որ միգուցե մենք ականատես լինենք, թե ինչպես ժամանակակից արևմտյան քաղաքակրթությունն իր մեջ ուժ կգտնի և կփոխի այդ վեկտորը: Համենայն դեպս, ես հույս ունեմ, որ Թրամփի ընտրությունն այդ առաջին ծիծեռնակներից մեկն է, որովհետև մյուս ճանապարհը ոչ մի բանի չի հանգեցնում: Ինչ փոփոխություններ կկատարվեն՝ չենք կարող ասել, բայց հիմա բազմաթիվ քաղաքագետներ, վերլուծաբաններ Արևմուտքի համար փորձում են մշակել նոր ուղիներ: Ինձ համար, օրինակ, զարմանալի էր, որ ամերիկյան ամենահակասովետական քաղաքագետներից մեկը` Բժեզինսկին, որն անընդհատ հանդես էր գալիս իմպերիալիստական դիրքերից, տարիներ առաջ գրեց մի գիրք` «Город на холме», ինչը հայտնի արտահայտություն է. հզոր երկիրը պետք է լինի մի փայլատակող քաղաք՝ բլրի վրա, որին բոլորը ձգտեն նմանվել, ոչ թե նա սկսի բոլորին կառուցել իր պես: Ես, քանի որ նրան ծանոթ էի (մինչ այդ Վարշավայում ծանոթացել էինք), նամակ գրեցի և ողջունեցի իր մոտեցումները: Այսինքն՝ այդ կանխագուշակումն արդեն կար: Եվ այդ ֆոնի վրա մենք տեսնում ենք, որ Չինաստանը ճգնաժամ չունի, իրենց ընտրած մոդելը դեռ չի հանգեցրել այն հակասությանը, ինչ արևմտյան մոդելի դեպքում: Եվ ես կարծում եմ` մենք այստեղից շատ բան պիտի սովորենք: Իհարկե, կոչ չեմ անում անցնել կոմունիստական ռեժիմի, դա մեզ համար վաղուց անցած էտապ է, իսկ Չինաստանն ուղղակի դանդաղ է ձևափոխում այն: Բայց կուրորեն չպետք է հետևել նաև Արևմուտքի ամեն մի ասածին (մանավանդ` մեր իշխանավորները, որ ցանկացած թուղթ, որի վերևը գրված է` Արևմուտքի կողմից, արտագրում ու ստորագրում էին` անկախ նրանից` օգտակար է, թե ոչ, կկատարեն, թե ոչ): Այդ տեսանկյունից Չինաստանի այն ապշեցուցիչ արդյունքները, որոնց նրանք հասել են, գայթակղում են ու ստիպում մտածել, որ միգուցե Հայաստանն էլ պետք է ինչ-որ փոփոխություններ կատարի: Ես հիմա չեմ ուզում խոսել այդ փոփոխությունների մասին, բայց էդպես կուրորեն հետևելը մի մոդելի մեզ որևէ արդյունք չի բերելու: Մյուս կողմից էլ՝ գերագնահատել Չինաստանի բարգավաճումը, նույնպես ճիշտ չի լինի, քանի որ, ճիշտ է, Չինաստանը ԱՄՆ-ից հետո երկրորդ տնտեսությունն ունեցող երկիրն է, բայց ժողովրդի մի զգալի մասը սոցիալապես բավականին վատ վիճակում է, և իրենց ղեկավարությունը լավ է հասկանում, որ դա դեռևս լուրջ խնդիր է, ու նպատակ է դրել լուծել այն:
23.11.2016            ավելին >>  
Եթե ինձ պատմությունը վերաշարադրելու հնարավորություն տրվեր՝ ես յոթ անգամ կվերաշարադրեի. Վազգեն Մանուկյան

Եգոր Գայդարի հիմնադրամի և Slon Magazine-ի համատեղ նախագիծը` «Ինչպես փլուզվեց ԽՍՀՄ-ը: Առաջին դեմքերից», եզակի պատմություն է, որի մասին հրապարակախոս Արկադի Դուբնովին պատմում են գործընթացի գլխավոր մասնակիցներն ու ականատեսները՝ միութենական հանրապետությունների ղեկավարներն ու խորհրդարանների նախագահները: Ինչպես ծագեց այն միտքը, որ Միությունը կարող է և գոյություն չունենալ, ով էր ձգում անկախության պարանը, ինչպես էր մեռնող կայսրությունը ճնշում ընդվզումները. նախկին առաջնորդները հիշում են, թե ինչպես է սկսվել նոր պետությունների պատմությունը: Հայաստանի նախկին վարչապետ Վազգեն Մանուկյանը` հայկական լավատեսության, Պետական անվտանգության կոմիտեի (ՊԱԿ/ԿԳԲ), Սպիտակում տեկտոնական զենքի, ղարաբաղյան հակամարտության և հացի քարտերի մասին: Տեղեկանք: Վազգեն Մանուկյան, Հայաստանի վարչապետ (1990-1991), ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Հայաստանի անկախության և Հայաստանին Ղարաբաղի միացման համար պայքարում: Ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու: 1988-ից «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ և համակարգող, որը պայքարում էր մարզը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից Հայկական ԽՍՀ-ի կազմ փոխանցելու համար: Նույն թվականին «Ղարաբաղ» կոմիտեի մյուս անդամների հետ Մանուկյանը ձերբակալվել է ԽՍՀՄ ռազմական իշխանության կողմից և 6 ամիս անցկացրել ԽՍՀՄ ԿԳԲ-ի քննչական մեկուսարանում («Մատրոսսկայա տիշինա»): 1989 թ. Հայոց համազգային շարժման (ՀՀՇ) վարչության առաջին նախագահն է եղել: 1990 թ. մայիսին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր: 1990-1991 թթ. զբաղեցրել է Հայկ. ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի պաշտոնը: 1992-1993 թթ.՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարար: Ներկայումս Ազգային ժողովրդավարական միության (ԱԺՄ) նախագահն է և ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահը:
28.10.2016            ավելին >>  
Գործը կսկսի գնալ առաջ. Վազգեն Մանուկյանը` անվանի հայերի նամակի մասին

IDeA հիմնադրամի նախաձեռնությամբ «Հայաստանի Հանրապետություն» և The New York Times թերթերում հրապարակվել է «Գլոբալ հայերի ապագան այսօր է» վերնագրված բաց նամակ՝ ստորագրված տարբեր երկրներում բնակվող անվանի հայերի կողմից: Խոսքը վերաբերում է պատմական հնարավորությանը՝ հայերի միավորման և Հայաստանի ու համաշխարհային հայության ապագան միասնաբար կերտելուն: Այդ կարևոր նախաձեռնության մասին Անկախ-ին իր տեսակետն է հայտնել ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը:
28.10.2016            ավելին >>  
Вазген Манукян: «Если бы мне дали переписать историю, я бы семь раз переписал»

Совместный проект Фонда Егора Гайдара и Slon Magazine – «Как рухнул СССР. От первых лиц» – уникальная история, которую по очереди рассказывают публицисту Аркадию Дубнову главные участники и очевидцы процесса, президенты и председатели парламентов союзных республик. Как им вообще пришла мысль о том, что Союза может и не быть, кто перетягивал канат независимости, как умирающая империя подавляла бунты – бывшие лидеры вспоминают, как началась история новых государств. Экс-глава правительства Армении Вазген Манукян – об армянском оптимизме, КГБ и тектоническом оружии в Спитаке, о карабахском конфликте и хлебных карточках. Справка. Вазген Манукян, премьер-министр Армении (1990–1991), принимал активное участие в борьбе за независимость Армении и за присоединение к Армении Карабаха. Кандидат физико-математических наук. С 1988 года – член и координатор комитета «Карабах», выступавшего за передачу области из состава Азербайджанской ССР в состав Армянской ССР. В этом же году вместе с другими членами комитета «Карабах» Манукян был арестован военными властями СССР и 6 месяцев провел в следственном изоляторе КГБ СССР («Матросская Тишина»). В 1989 году Манукян стал первым председателем правления Армянского общенационального движения (АОД). В мае 1990 года избран депутатом Верховного Совета Армении. С 1990 по 1991 год занимал пост председателя Совета министров Армянской ССР. С 1992 по 1993 год – министр обороны Армении. Сегодня – председатель Национально-демократического союза (НДС) и председатель Общественного совета Армении – Мы с вами встречаемся накануне национального праздника, 25-летия принятия акта о независимости Армении. Когда вам, если это вообще случалось, впервые пришла мысль о том, что Советский Союз прекратит свое существование и Армения станет независимым государством? – Знаете, политическая жизни Армении началась в 1965 году, когда отмечалось 50-летие геноцида. Я тогда был студентом и впервые увидел, что в Советском Союзе может быть демонстрация, не санкционированная со стороны властей. После этого в республике начались брожения. Долгое время нам в Советском Союзе не рассказывали, не давали читать про геноцид. И это сказалось положительно, потому что мы освободились от каких-то комплексов, стали сильнее. В 1965 году армян было уже около трех миллионов, у нас были хорошие ученые, у нас были заводы – у нас было все. И первый шок, когда мы узнали о том, что происходило 50 лет тому назад, привел к тому, что стали возникать разные общества, подпольные организации и так далее. Я во всем этом участвовал. Первая реакция была, конечно, – ненависть к туркам, освободить наши земли и так далее. Но мы быстро перешли ко второй фазе – тайные общества начали задумываться о том, что Советский Союз не может решить эту задачу. Так в середине 1960-х одновременно возникли два течения. Первые считали, что нам нужно бороться за независимость Армении, и только в этом случае вопросы будут решаться. Вторые были убеждены, что при существующем раскладе это невозможно – должны пройти реформы внутри СССР, утвердиться права человека, свободное общество и так далее, и так далее. – Среди тех, кто декларировал такого рода цели, были коммунисты? – Нет, коммунистов не было. Первое воодушевление у нас возникло в 1968 году, с началом «Пражской весны» в Чехословакии. Нам казалось, что Дубчек (Александр Дубчек в январе 1968 года был избран первым секретарем ЦК Компартии Чехословакии; с его именем связана попытка либеральных реформ, подавленная в результате ввода советских войск в августе того же года. – А.Д.) как раз начинает реформы и этот процесс распространится на весь социалистический лагерь. Не получилось. Второй раз воодушевление возникло во время движения «Солидарности» в Польше. Мы думали, что это уже начало чего-то. И когда Ярузельский в 1979 году взял власть… – Ярузельский ввел чрезвычайное положение, чтобы предупредить приход советских войск. – Да. В это время я близко общался с академиком Мергеляном, известным математиком не только в Армении, но и во всем мире. Он мне сказал, что после краха «Солидарности» в Польше рухнули все надежды и, по всей вероятности, нужно ждать третьей мировой войны. Мы были очень воодушевлены теорией конвергенции Гэлбрейта. Он говорил, что Советский Союз будет двигаться в сторону либерализации, Соединенные Штаты – в сторону социализма, и где-то они встретятся. В это время мы читали книги Солженицына, я был вдохновлен книгой Шафаревича «Социализм», он преподавал нам, когда я учился на физмате МГУ. – Откуда вас отчислили в 1967-м за участие в митинге у турецкого посольства с требованием признать геноцид армян. – Да, такие вопросы ставились. Одновременно мы собирали подписи о присоединении Карабаха к Армении, поднимали национальные вопросы, в том числе вопрос геноцида. Я мечтал о независимости Армении, но не думал, что доживу до распада Советского Союза, а без этого не получалось. – Додумывать до конца не приходилось? – Мне казалось, что только следующее поколение увидит независимую Армению, а наше поколение должно увидеть реформированный социализм в рамках Советского Союза. Лишь в 1988 году с появлением в Армении карабахского движения возникло ощущение, что мы можем обрести независимость. – Вы были одним из его инициаторов? – Да. В это время в Армении одновременно возникло три движения. Первое – мощное экологическое движение за закрытие заводов, вредящих нашему здоровью, и в итоге был закрыт каучуковый завод «Наирит». Второе – малочисленное движение за независимость Армении, организованное вышедшими из тюрьмы в 1987 году диссидентами. Но наибольшую силу набрало третье движение – за присоединение Карабаха к Армении. Организовался комитет «Карабах», которым начиная с какого-то момента руководил я. В этот комитет я начал включать людей, уже добившихся успеха в жизни, для меня было важно отсечь маргиналов и неудачников, которые в революционные времена стремятся попасть куда-то. Я сделал так, чтобы в комитет вошел доктор наук Левон Тер-Петросян, заведующий кафедрой математики в университете Бабкен Араркцян, известный физик Давид Варданян и так далее. Вот такие интеллектуалы боролись против существующего порядка вещей, но в этом не было личного интереса.
03.10.2016            ավելին >>  
ՙՂԱՐԱԲԱՂԸ ԱՊԱԳԱՅԻ ԲԱՆԱԼԻ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՄԱՐ՚

Հայոց մեծ Եղեռնի ժամանակ Մոկսից Երեւան գաղթած Մանուկյանների ընտանիքում 1946թ. ծնվել է Վազգեն Մանուկյանը: Հայրը՝ Միքայել Մանուկյանը, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր էր, Երեւանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր:Մայրը՝ Աստղիկ Հակոբյանը, ծնվել է Գյումրիում, ավարտել Երեւանի պետական համալսարանը: Վազգեն Մանուկյանը նույնպես ավարտել է Երեւանի պետական համալսարանը, ֆիզմաթ գիտությունների թեկնածու է: 1972թ. վերադառնալով Նովոսիբիրսկից, որտեղ սովորում էր ասպիրանտուրայում, սկսում է դասավանդել Երևանի պետական համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետում: Քաղաքական գործունեությունը սկսել է ուսանողական տարիներից: 1967թ. ապրիլի 24-ին Մոսկվայում՝ Թուրքիայի դեսպանատան առջեւ ցույց կազմակերպելու համար ստիպված է եղել թողնել Մոսկվայի համալսարանը եւ վերադառնալ Երեւան: Մինչեւ 1988թ. եղել է տարբեր քաղաքական կազմակերպությունների անդամ եւ կազմակերպիչ: 1988թ. փետրվարից ՙՂարաբաղ՚ կոմիտեի անդամ էր, 1988թ. հունիսից՝ ՙՂարաբաղ՚ կոմիտեի կոորդինատորը: 1988թ. դեկտեմբերի 10-ին կոմիտեի մյուս անդամների հետ ձերբակալվել է եւ 6 ամիս անցկացրել Մոսկվայի ՙՄատրոսսկայա տիշինա՚ բանտում: Եղել է ՀՀՇ վարչության առաջին նախագահը: 1990թ. մայիսին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1990թ. օգոստոսի 13-ին ԳԽ-ի կողմից նշանակվել է ՀՀ Նախարարների խորհրդի նախագահ (վարչապետ): Այդ ծանր ժամանակաշրջանում, երբ փլուզվում էր ԽՍՀՄ-ը, ոչ միայն քաղաքական, այլև տնտեսական առումով սկսվել էր Հայաստանի շրջափակումը հյուսիսից:Մի կողմից անհրաժեշտ էր ջանքեր գործադրել՝ դանդաղեցնելու փլուզումը, մյուս կողմից՝ արագ անցնել նոր տնտեսական համակարգի: Կառավարությունը, որի ձեռքում էր գտնվում ողջ գործադիր իշխանությունը (ՀՀ Սահմանադրությամբ չկար նախագահի պաշտոն. ԳԽ-ի կողմից ողջ գործադիր իշխանությունը տրված էր կառավարությանը), հաջողությամբ էր իրականացնում այդ բարդ ծրագիրը՝ քաղաքական վստահության վրա հիմնված հարաբերություններ ունենալով ինչպես խորհրդային հանրապետությունների, այնպես էլ մյուս երկրների հետ:1991թ. սեպտեմբերի 26-ին Վազգեն Մանուկյանը հրաժարական է տալիս վարչապետի պաշտոնից:Հաջորդ տարվա սեպտեմբերին նշանակվում է ՀՀ պետնախարարի, այնուհետեւ՝ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար՝ միաժամանակ ղեկավարելով ՀՀ արդյունաբերական համալիրը: Այդ ժամանակաշրջանում վերջնականորեն ձեւավորվեց ՀՀ բանակը, բազմաթիվ պարտություններից հետո սկսվեց Ղարաբաղի բանակի փայլուն հաղթանակների շրջանը, ռազմական գործողությունները փոխարինվեցին քաղաքական բանակցություններով: 1993թ. օգոստոսին Վ. Մանուկյանն ազատվում է պաշտպանության նախարարի պաշտոնից: 1995թ. ընտրվում է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 1999-2003 թթ. ԱԺ պատգամավոր էր (ԱԺՄ համամասնական ընտրացուցակով): ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ էր, ԱԺՄ խմբակցության ղեկավար, ապա անդամ: Այսօր նա ԱԺՄ նախագահն է, ղեկավարում է Ստրատեգիական հետազոտությունների կենտրոնը:2009-ից՝ ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ։
23.09.2016            ավելին >>  
Անկախության 25-ամյակի առթիվ newmag-ը սկսում է հարցազրույցների շարք: Առաջին հյուրը Հայաստանի առաջին վարչապետ Վազգեն Մանուկյանն է:

​Վազգեն Մանուկյանը սրճարան` հարցազրույցի եկավ ճիշտ պայմանվորված ժամին: Դրսում ձյուն էր, այդ իսկ պատճառով փողոցում մեքենաներ շատ չկային, ու կարողացել էր շատ արագ կայանել մեքենան, ինչի համար ուրախ էր: Ի դեպ, մեքենան ինքն էր վարում, որովհետև վարորդը հիվանդ էր: Սուրճ, թեյ` ու զրույց անկախության մասին: Ավելի ճիշտ` անկախության առաջին 25 տարիների որոշ դրվագների վերհուշ և հետադարձ հայացք սխալներին: Երիտասարդ, բարետես ու ժպտադեմ մատուցողուհին, ինչպես հետո պարզեցինք, Վազգեն Մանուկյանին դեմքով չգիտեր: Անունով էլ չգիտեր: Չէր ճանաչում: 20 տարեկան աղջիկ էր, ինչո՞ւ պետք է իմանար: Մեր հարևան սեղանին նստած էին երկու երիտասարդներ` աղջիկ ու տղա, որոնց նույնպես, ամենայն հավանականությամբ, Վազգեն Մանուկյան անուն-ազգանունը դժվար թե ինչ որ բան ասեր: Անկախության սերունդը նման բաները ծանր չի տանում: Այդ երիտասարդները կլանված, շատ կարևոր բանի մասին էին խոսում, նույնքան կարևոր, որքան մենք` Ղարաբաղյան շարժման պատմական գործչի, Ղարաբաղ կոմիտեի առանցքային դեմքի, Հայաստանի 3-րդ հանրապետության առաջին վարչապետի, Ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքը 1992-93 թվականներին կտրուկ շրջած ու հաղթական բեկում մտցրած նախարարի հետ: Վազգեն Մանուկյանն առույգ տեսք ուներ, գործնական պահվածք, խոսում էր իրեն հատուկ ակտիվ տոնայնությամբ ու մեծ լավատեսությամբ: Մեր զրույցը ներկայացնում ենք ոչ ամբողջովին:
08.09.2016            ավելին >>  
Ելքը ո՞րն է. Վազգեն Մանուկյան

Հայաստանի Հանրապետության առջև ծառացած ներքին ու արտաքին քաղաքական խնդիրների մասին «Անկախը» հարցազրույց է ունեցել «Ղարաբաղ» կոմիտեի համակարգող, ՀՀ առաջին վարչապետ, 1992-1993 թթ. պաշտպանության նախարար, Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ: - Պարո´ն Մանուկյան, երկու շաբաթից ավելի «Սասնա ծռեր» խմբի կողմից գրավված էր ոստիկանության Էրեբունու ՊՊԾ գնդի տարածքը, փողոցում էլ ցույցեր էին ընթանում ի պաշտպանություն զինյալների: Ինչպե՞ս եք գնահատում առկա իրավիճակը և ի՞նչ հնարավոր ելքեր եք տեսնում: - Մեր երիտասարդությանը թվում է, թե տեղի ունեցողը, երբ զինված մի ջոկատ փորձում է ազդել քաղաքականության վրա, բացառիկ երևույթ է մեր պատմության մեջ: Բայց այդպես չէ: Սա նախապատմություն ունի և առաջին դեպքը չէ: Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ և Սումգայիթից հետո «Ղարաբաղ» կոմիտեն սկսեց զինված ջոկատներ ստեղծել: Առաջինը եղել է աֆղանական ջոկատը, որն ինձ էր ենթարկվում՝ որպես «Ղարաբաղ» կոմիտեի համակարգող ղեկավարի: Այդպես էր կոչվում, քանի որ անդամները ԽՄ բանակում մասնակցել էին Աֆղանստանի պատերազմին և ռազմական փորձ ունեին: Հետագայում առաջացան բազմաթիվ այդպիսի ջոկատներ, որոնց մի մասը ենթարկվում էր «Ղարաբաղ» կոմիտեին, մյուս մասն ինքնուրույն էր գործում, եղան նաև դեպքեր, երբ առիթից օգտվելով՝ ստեղծվեցին ջոկատներ, որոնք հիմնականում հետապնդում էին տնտեսական շահեր: Քանի որ «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամներս ուսյալ մարդիկ էինք ու լավ գիտեինք պատմությունը, զգուշանում էինք, որ հանկարծ առաջին հանրապետության պես «մաուզերիստների» շարժումներ չսկսվեն, երբ ջոկատներն իրենք էին մտնում քաղաքականության մեջ ու որոշում, թե ինչն էր ճիշտ ու ինչը՝ սխալ: Դա կործանարար էր առաջին հանրապետության համար, և թույլ չէինք տա, որ կրկնվեր: Եվ դրա համար 1990 թվականին իշխանության գալուց հետո խնդիր դրվեց հայրենասիրությամբ առաջնորդվող ջոկատները միավորել ու բանակի պես մի բան ստեղծել: Քանի որ դեռևս անկախ չէինք, ԽՍՀՄ կազմում էինք, իսկական բանակ ստեղծել չէինք կարող: Ոստիկանության ներքին զորքեր կային, երիտասարդներին կոչ արեցինք մտնել այդտեղ, իսկ ով չի մտնի, պիտի զինաթափվի: Եղան բազմաթիվ ջոկատներ, որոնք մտան, բայց նաև եղան ջոկատներ, որոնք ինքնուրույն քաղաքականություն սկսեցին վարել: Օրինակ՝ Սարի թաղի Վրեժի ջոկատը, որը սահման էր գնում ու ինքնուրույն գործողություններ իրականացնում՝ առանց պետությանը ենթարկվելու. փորձ կատարեց գրավելու հեռուստատեսության ստուդիան, նույնը ՀԱԲ-ն էր և այլն: Եվ պետությունն իր առջև խնդիր դրեց այդ ջոկատները զինաթափել: Մեծ դժվարությամբ զինաթափեցինք Սարի թաղի Վրեժի խումբը: Ես՝ որպես վարչապետ, կարգադրեցի զինաթափել ՀԱԲ-ը: Գիշերը ոստիկանության կողմից հարձակում կատարվեց ՀԱԲ-ի շտաբի վրա, երկու զոհ ունեցանք: Մի պահ եղավ, որ ջոկատներն այլևս ինքնուրույն քաղաքական դերակատարություն չունեին: Դա կարևոր էր, որովհետև քաոսային վիճակով պետությունն առաջ տանել հնարավոր չէր: Հիշում եմ՝ այն ժամանակ Մամեդովն էր Ադրբեջանի վարչապետը, երբեմն-երբեմն հեռախոսով խոսում էինք: Երկուսս էլ ասում էինք` ի՞նչ անենք, ջոկատներն են սահմանի վրա հարձակում իրականացնում: Մի օր էլ զանգեցի ու ասացի` եթե այսուհետ կրակեն ձեզ վրա, իմացեք՝ ես եմ հրամայել, մեր ջոկատները լրիվ վերահսկողության տակ են, դուք էլ հասեք դրան, այդ դեպքում միայն իմաստ կլինի սահմանային դեպքերի վերաբերյալ բանակցել: Այդ հարցում մենք առաջ ընկանք Ադրբեջանից ու Վրաստանից: Մաուզերիստների շարժում երրորդ հանրապետությունում չեղավ: Դրանից հետո, իհարկե, պոռթկումներ եղան: Առաջինը հոկտեմբերի 27-ն էր: Այն տղաները, որոնք Ազգային ժողով մտան ու այդ արյունալի ողբերգությունն իրականացրեցին, իրենց ներքին մղումներում որոշակի հայրենասիրական արդարացում ունեին. նրանք կարծում էին, որ պետությունը վատ ղեկավարներ ունի, և եթե Վազգեն Սարգսյանը չլինի, ամեն ինչ կկարգավորվի: Այդ դեպքը, բացի վնասից, ոչ մի օգուտ չբերեց Հայաստանին, այսինքն՝ մի անգամ էլ ապացուցվեց, որ ահաբեկչական գործողություններով պետության, հասարակության առջև դրված խնդիրները չեն լուծվում:Բացարձակապես անընդունելի է, որ զինված մի փոքր ջոկատ վերցնում է այդ ֆունկցիան իր վրա, այն, ինչ տեսանք այս դեպքում: Լավ բաներ են ասում, հայրենասիրական մղումներ ունեն, բայց դա ոչինչ չի նշանակում, բոլոր այսպիսի գործողությունների հետևում կանգնած են բարի նպատակներ, բայց արդյունքը լինում է ողբերգական պետության համար:Իհարկե, կա ընդհանուր դժգոհություն իշխանություններից: Մեր երկրում մեծ տեղ ունեն կոռուպցիան, անարդարությունները, դատական համակարգը չի համապատասխանում այն խնդիրներին, որոնք դրված են պետության առջև, շատ հարցերում տանուլ ենք տալիս, մեր տնտեսությունը այն ձևով չի զարգանում, ինչպես մենք կուզենայինք: Բացի մնացած բացասական երևույթներից, ստեղծվեց մի պետություն, որտեղ այն անհատները, որոնք իրենց ուսերի վրա տարան հեղափոխության և պատերազմի ծանր բեռը, հիմնականում հայտնվեցին ծանր սոցիալական վիճակում, պետության ուշադրությունից դուրս: Մյուս կողմից՝ հարստացան անհատներ, որոնց մի զգալի մասը, ունենալով ձեռներեցության շնորհք, ազնիվ ձևով կազմակերպեց իր գործը, բայց դրա հետ մեկտեղ հսկայական կարողություն ձեռք բերեցին ոչ օրինական ճանապարհով, ոչ մի օգտակար ընդունակություններով չօժտված պատահական մարդիկ, միայն շնորհիվ նրա, որ հնարավորություն ունեին օգտագործելու իշխանության լծակները: Այդ ամենը տարիների ընթացքում ավելացնում էր դժգոհությունը: Բայց այդ հարցերը լուծվում են այլ ճանապարհով, ոչ թե զինված ուժի միջոցով: Մի կողմ թողնենք, որ այդ գործողություններն օրինական չեն, մի կողմ թողնենք, որ այդպիսի դեպքերի ընթացքում արյուն է թափվում: Պետական տեսանկյունից ավելի կարևոր է, որ այդպիսի գործընթացն արդյունավետ չէ, խարխլում ու թուլացնում է պետությունը, հնարավորություն է տալիս դրսի ուժերին միջամտելու մեր ներքին պետական կյանքին, և դա հասարակության մեջ առաջացնում է ճեղքեր, որոնք մնում են շատ երկար ժամանակ:Ֆրանսիայի նախագահ (1974-81 թթ.) Ժիսկար դ’ Էստենը, վերլուծելով Ֆրանսիայի ժողովրդի ներկա խնդիրները, նշում է, որ 1789 թ. Ֆրանսիայի հեղափոխության ճեղքերը չեն վերացել նույնիսկ մինչև այսօր: Արդյունավետ չէ, որովհետև պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ այսպիսի գործընթացը համարյա երբեք չի բերում հաղթանակ, իսկ այն բացառիկ դեպքերում (օր.՝ Ֆիդել Կաստրոյի զինված ապստամբությունը), երբ հաջողվում է այդ ճանապարհով փոխել իշխանությունը, ոչ մի խնդիր չի լուծվում: Ստեղծվում է նոր՝ հեղափոխական իշխանություն («հերոսների իշխանություն»), որն ավելի անարդար ու դաժան է լինում, քան նախորդը, և նորից հասարակությանը պետք է լինում լուծել այն խնդիրները, որոնք պատճառ են դարձել ապստամբության:- Բայց ինչո՞ւ ոչ առաջ կամ ոչ հետո, այլ հենց այս պահին, և նաև ասվում է, որ այս քայլին դիմել են, որովհետև այլընտրանք չեն տեսնում, որ փոփոխության հասնելու բոլոր եղանակները սպառվել են: Ձեր կարծիքով արդյոք սպառվե՞լ են Հայաստանում փոփոխություն իրականացնելու մյուս բոլոր ճանապարհները:- Արդեն գոյություն ունեցող դժգոհության վրա ավելացան և մեծ նշանակություն ունեցան քառօրյա պատերազմը և դրա արդյունքները, առաջացած հիասթափությունը, տպավորությունը, որ իշխանությունները ոչ մի դաս չքաղեցին այդ քառօրյա պատերազմից: Չեմ բացառում, որ քառոօրյա պատերազմի այլ արդյունքների դեպքում նման երևույթներ կարող էին տեղի ունենալ Բաքվում:Երկրորդ` այդ ֆոնի վրա առաջացան խոսակցություններ, որ Հայաստանին պարտադրում են միակողմանի զիջումներ Ղարաբաղի հարցում, և Հայաստանի ղեկավարությունը համաձայնում է պարտադրանքին:Եթե համոզվածություն կա, որ հասարակության ճնշումները չեն ազդում իշխանության քաղաքականության վրա, ապա իշխանության փոփոխությունը պետք է փորձել կատարել ընտրությունների միջոցով: Այս պայմաններում կարող էր ձևավորվել հզոր ընդդիմադիր ուժ, որը գալիք ընտրութէյուններին գնար հաղթանակի՝ իր ձեռքը վերցնելով մեր պետության առջև կանգնած խնդիրների լուծման պատասխանատվությունը: Բայց շատերը նշում էին, որ այդ ճանապարհով, սկսած 1995 թ., ոչ մի արդյունքի հնարավոր չի եղել հասնել: Ընտրությունների արդյունքները կեղծվում են: Իշխանությունը միշտ ինքն իրեն վերարտադրում է: Բայց եթե ընտրությունների մեխանիզմը չաշխատի, ինչ-որ հեղափոխական ուժ իշխանությունը վերցնի, միևնույն է, պրոբլեմը նույնն է մնալու: Եթե չի գործելու ընտրությունների մեխանիզմը, մենք երբեք ոչ մի բանի չենք հասնի: Միացյալ Նահանգներում 30-ական թվականներին լրիվ կոռումպացված ընտրություններ էին: Դիքենսը XIX դարի Անգլիայի ընտրությունները նկարագրում է որպես կոռուպցիայի ու ստի վրա հիմնված ընտրություններ: Կարող եք կարդալ, թե Շոտլանդիայում ոնց են ընտրություններ եղել: Բայց բոլոր այդ պետությունները կարողացել են առանց մեծ ցնցումների այդ մեխանիզմն աշխատեցնել: Կարծում եմ, որ Հայաստանում էլ դա հնարավոր է, առջևում ընտրություններ են, բավականին մեծ աշխատանք ու գումարներ են պահանջվելու միասնական և ուժեղ ընդդիմություն ունենալու համար, որի ղեկավարները պետք է լինեն ազնիվ, նվիրված, բարձր մակարդակ ունեցող մարդիկ: Կազմակերպվելով, աշխատելով կարելի է այդ մեխանիզմն աշխատեցնել: Դրա հետ միասին պետք է լինի որոշակի գաղափարախոսություն, պատկերացում մեր պետության, հասարակության, կառուցվածքի և խնդիրների վերաբերյալ (Թուրքիայում այժմ տեղի ունեցող պայքարի մեջ, բացի ամեն ինչից, երկու գաղափարախոսթյան որոշակի պայքար կա): Ազնվությունը, արդարությունը, օրենքների պահպանումը, կոռուպցիայի վերացումը գաղափարախոսություն չեն, այդ դրույթները պետք է լինեն ցանկացած գաղափարախոսության մեջ: Այս հարցին կանդրադառնանք, երբ խոսենք Ղարաբաղի հարցի մասին: Փոփոխությունների միակ ճանապարհը ընտրություններն են: Մինչև այդ մեխանիզմը չսարքենք, քանի ջոկատ ուր էլ մտնի, ոչինչ չի փոխվի: - Ինչպե՞ս եք գնահատում պետական մակարդակով արձագանքը իրադարձություններին և տեղի ունեցողի պատճառները չքննարկելու մոտեցումը: - Երկու բան պետք է տարանջատել: Նախ՝ երևույթը պետք է վնասազերծվի, որից հետո սկսվի քննարկում: Պատահական չէ, որ Հանրային խորհուրդը դիմեց նախագահին, որ ամեն կերպ խաղաղ այս վիճակից դուրս գանք, որից հետո իշխանությունը պետք է նստի հասարակության հետ լայն երկխոսության Ղարաբաղի ու բազմաթիվ այլ հարցերի շուրջ: Եթե ռազմական ճնշման տակ են սկսվում այդպիսի քայլեր, դա կարող է գայթակղություն առաջացնել, որ հաջորդ անգամ մեկ ուրիշը նման վիճակում ռազմական ճանապարհով փորձի հարց լուծել: Հետևաբար բոլոր երկրներում մինչև չեն հանդարտվում այսպիսի դեպքերը, փոփոխությունների մասին խոսք չի լինում: Հանդարտվելուց հետո նոր խոսվում է, քննարկվում, թե որոնք էին դրդապատճառները և ինչն էր պետք փոխել:
01.08.2016            ավելին >>  
​«Սա միայն ճանաչում չէ, սա նաև վկայություն է». Վազգեն Մանուկյան

ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը, Անկախի խնդրանքով մեկնաբանելով Գերմանիայի Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևի ընդունումը, նշեց. «Գերմանիայի կողմից Հայոց Ցեղասպանության ճանաչումը սովորական երևույթ չէ: Դա Գերմանիան է` Եվրոպայի հզորագույն պետությունը, մյուս կողմից, սա պարզապես ճանաչում չէ, սա նաև վկայություն է: Եթե Ֆրանսիան, Ռուսաստանը ճանաչում են, նրանք երկրներ են, որոնք Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մի կողմում էին, իսկ Գերմանիան Թուրքիայի հետ միասին` մյուս կողմում: Եվ Գերմանիան, փաստորեն, վկայում է իր աչքով տեսած ցեղասպանությունը` ընդունելով դրա մեջ մեղքի իր բաժինը»:
05.06.2016            ավելին >>  
«Ղարաբաղի ճանաչումն ընդամենը հարցի մի մասն է». Վ. Մանուկյանը` ղարաբաղյան հակամարտության և Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հոդվածի մասին

-Պարոն Մանուկյան, Դուք՝ որպես Ղարաբաղ կոմիտեի համակարգող և 1997 թվականին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից առաջարկվող ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման փուլային տարբերակին կտրուկ դեմ արտահայտված գործիչ, ի՞նչ կարծիք ունեք Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի` Ղարաբաղի անկախության ճանաչման հարցի շուրջ վերջին հոդվածում տեղ գտած տեսակետների վերաբերյալ: - Նախ՝ ես որևիցե նոր բան այդ հոդվածում չեմ տեսնում: Առաջին միտքը, որն արտահայտված է հոդվածում, այն է, որ աշխարհը` ի դեմս Մինսկի խմբի, արդեն իսկ հակված է ճանաչելու Ղարաբաղի ժողովրդի՝ հանրաքվեի միջոցով ինքնորոշվելու իրավունքը: Ե՛վ ես, և՛ շատերը բազմիցս նշել ենք այդ իրողությունը, ինչը չկար 90-ականների վերջին: Ի՞նչն է գաղտնիքը, ի՞նչ է փոխվել: Նախ այն, որ տասնյակ տարիներ հնարավոր դարձավ պաշտպանել Ղարաբաղի փաստացի անկախությունը, հետևողականորեն զարգացնել Լեռնային Ղարաբաղի պետականությունը աշխարհին հարիր միջոցներով` կառուցելով ժողովրդավարական պետություն: Դրա հետ միասին Ղարաբաղի ներկա սերունդն իր գիտակից կյանքն ապրել է անկախ պետությունում, և որևէ փաստաթղթով այդ կարգավիճակը չի կարող փոխվել, ինչը նաև աստիճանաբար ընկալվում է միջազգային հանրության կողմից: Ղարաբաղի անկախությունը հնարավոր եղավ պաշտպանել ռազմական հաղթանակի միջոցով, անվտանգության գոտի հանդիսացող տարածքների պահպանմամբ (որի ցանկացած մասի զիջումը ողբերգական հետևանքներ կունենար) և բանակի հզորացմամբ: Մադրիդյան սկզբունքները մի քայլ առաջ էին` նախկինում առաջարկվող փուլային տարբերակի համեմատ: Եվ ընդհանրապես ամեն մի հաջորդ առաջարկը մեզ մի քայլ ավելի առաջ է տարել` անկախ նրանից, թե դրանք մեր կողմից որքանով են ընդունելի: Հարցի կարգավորման առաջարկվող բոլոր տարբերակներում այս կամ այն ձևով անուղղակիորեն սկսել է շոշափվել Ղարաբաղի անկախության հնարավորությունը: Բայց Ադրբեջանը չի ընդունել որևէ առաջարկություն` իր առջև խնդիր դնելով ստանալ այն ամենը, ինչ կորցրել է իր իսկ կողմից սանձազերծված պատերազմի հետևանքով: Այժմ առավել, քան երբևէ, Ադրբեջանը ձգտում է այդ նպատակի իրագործմանը, քանի որ իրեն ավելի ուժեղ է զգում իր սպառազինության ծավալների շնորհիվ: Բացի այդ, Ադրբեջանն ունի Թուրքիայի մշտական աջակցությունը, որը վերջին շրջանում նաև աննախադեպ աճել է, քանի որ Թուրքիան նոր դերակատարություն է ստանձնել այս տարածաշրջանում, և Ադրբեջանին թվում է, որ կարող է այդ քաղաքականության մեջ տեղավորել նաև իր նկրտումները: Ո՞ր դեպքում Ադրբեջանի դիրքորոշումը կարող է փոխվել. երբ աշխարհը պատրաստ լինի ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը և դա պարտադրի նաև Ադրբեջանին, կամ երբ Ադրբեջանի բոլոր ռազմական փորձերը ձախողվեն, ու հասկանա, որ ժամանակը գործում է ոչ թե իր օգտնին, այլ` մեր:
11.05.2016 vazgen-manukyan-364x600.jpg             ավելին >>  

Home page Web mail Map
EnglishRussian


1996


www.ajk.am

  www.armenia.li
www.armenia.li
474556
470895