ՄԵՐ ՄԱՍԻՆ
ՎԱԶԳԵՆ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
ԱՆՑԱԾ ՃԱՆԱՊԱՐՀ
ԳՐԱԴԱՐԱՆ
ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ
ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
ԳՐԱՆՑՎԵԼ ԿԱՅՔԻ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ
ԿԱՅՔԻ ՔԱՐՏԵԶ
ԿԱՊԸ ՄԵԶ ՀԵՏ
ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 2008
   ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑՆԵՐ

«Եթե մարդիկ նույնն են մնացել, ինչ էլ ստեղծեն, նույն է լինելու». Վազգեն Մանուկյանը՝ ՀՀՇ-ն ՀԱԿ-ի վերափոխելու մասին

ՀՀՇ վերջին համագումարի ու կուսակցության «վերափոխման» թեմայի վերաբերյալ «Անկախ»-ի հարցերին պատասխանում է ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը, որը եղել է ՀՀՇ հիմնադիր անդամ և վարչության առաջին նախագահ: -Պարոն Մանուկյան, նախ հիշենք Հայոց համազգային շարժման ստեղծման նախապատմությունը: Ի՞նչ խնդիրներ ու նպատակներ էին դրված Ձեր առջև: -Երբ ղարաբաղյան շարժումը ստեղծվեց, առաջին մարմինը Ղարաբաղ Կոմիտեն էր, որը փորձում էր կառավարել շարժումը: Իսկ երբ շարժումը տարածվեց ամբողջ հանրապետությունով մեկ, Ղարաբաղ կոմիտեի առաջին կոչը եղավ այն, որ բոլոր շրջաններում ստեղծվեն Ղարաբաղ կոմիտեներ: Մենք անմիջական կապի մեջ էինք այդ կոմիտեների հետ, այն ժամանակ մեր տանն էինք հավաքվում: Ամեն մի Ղարաբաղ կոմիտե «իսնտրուկտաժ» էր անցնում, գաղափարախոսություն և այլն: Հանրահավաքներում հնչում էր ոչ միայն Ղարաբաղի հարցը, այլև նաև ուրիշ հարցեր, և ինչ որ ժամանակ անց անհրաժեշտություն առաջացավ այդ ամենը ժողովրդի ապագայի համար օգտակար դարձնելու նպատակով վերածել մի շարժման, որն ունի գաղափարախոսություն, կանոնադրություն, խնդիրներ ու նպատակներ: Դա1988-ի գարնան ամիսներն էին: Պետք է նշել, որ Ղարաբաղ Կոմիտեում ոչ բոլորը միարժեքորեն ընդունեցին այդ միտքը: Դրան դեմ էր նաև Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, որն ասում էր, թե մտել է այդ շարժման մեջ միմիայն Ղարաբաղի հարցի համար, և պետք չէ խառնել այլ հարցեր: Մի խնդիր էլ կար. երբ որ մենք մտցնում էինք ուրիշ հարցեր, Խորհրդային միության կողմից շարժումը դառնում էր ոչ ներելի. չէ՞ որ այլ հարց է, երբ ժողովրդի մի հատված փորձում է ինքնորոշման, տարածքի պատկանելության հարց լուծել, այլ բան, երբ բարձրացվում են ազատության, անկախության, ազգային շատ ու շատ այլ հարցեր:-Ե՞րբ վերջնականապես ձևավորվեց ՀՀՇ-ն և ի՞նչ խնդիրներ լուծեց:-Ղարաբաղ կոմիտեից հանձնարարվեց, որ առաջին անգամ ես պետք է հրապարակում կարդամ ծրագիրը և կոչը՝ Հայոց համազգային շարժում ստեղծելու վերաբերյալ: Նշեմ, որ գաղափարական սկզբունքներ գրելն իմ վրա էի վերցրի, և այն որ դա հեղինակային ծրագիր էր, հայտնի է բոլորին: Այդ ծրագրի, խնդիրների մեջ մտան ինչպես ազգային հարցեր՝ ցեղասպանություն, Արցախի հարց և այլն, այլև գաղափարախոսական՝ մշտական թշնամիների, մշտական բարեկամների վերաբերյալ իմ արտահայտած սկզբունքը, սեփական ուժերի վրա հենվելու հարցը, Հայաստանի և մահմեդական աշխարհի փոխհարաբերությունները, վերաբերմունքը պանթուրքիզմին և այլն: Դրա հետ մեկտեղ մտան նաև ազատության գաղափարների հետ կապված սկզբունքներ, օրինակ, կետերից մեկը ես վերցրեցի Միացյալ նահանգների անկախության հռչակագրի մի փոքր հատվածից, որն իր էմոցիայով շատ հնչեղ էր և մոտ ազատության այն գաղափարին, որին ձգտում էր մեր ժողովուրդը:Եթե չեմ սխալվում,1988-ի սեպտեմբերի մեկն էր, երբ առաջին անգամ այդ ամենը հրապարակավ հնչեց իմ կողմից: Ժողովրդի մեջ բավականին ոգևորություն առաջացավ. երկարատև պայքար էր սպասվում Ղարաբաղի համար, և երևաց նաև այն ճանապարհը, որով մենք գնում ենք՝ Ղարաբաղի հարցի հետ միասին լուծելով նաև այլ նպատակներ: Տեղի ունեցավ առաջին համագումարը, ընդունվեց կանոնադրությունը: Հետո վարչություն ընտրվեց, ինձ նշանակեցին վարչության առաջին նախագահ:Ինչ վերաբերում է խնդիրներ լուծելուն, ապա ՀՀՇ-ն այդ ժամանակ շատ ըմբոստ, պինդ և բոցկլտացող կազմակերպություն էր, բոլորն իրենց սեփական կարծիքներն ունեին, մարդիկ ինքնուրույն էին. դա այն ՀՀՇ-ն չէր, ինչը մենք վերջին ժամանակաշրջանում ենք տեսել: Եվ ես կարծում եմ, որ ՀՀՇ-ն պատմական բավականին մեծ դեր կատարեց մեր ժողովրդի անկախության, Ղարաբաղի հարցի լուծման և այլ հարցերում:
28.02.2013            ավելին >>  
«Նոր թեկնածուն՝ հին ծուղակում». Վազգեն Մանուկյանը՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանի և ընտրությունների մասին

ՀՀ նախագահական ընտրությունների վերաբերյալ «Անկախ»-ը զրուցել է ԱԺՄ նախագահ, ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ - Պարոն Մանուկյան, տեղի ունեցավ ևս մեկ համապետական ընտրություն. ի՞նչն էր Ձեզ համար այս ընտրություններում անսպասելի:- Դեռևս այն ժամանակ, երբ հայտնի չէին ընդդիմադիր թեկնածուները, ակնհայտ էր, որ նրանցից մեկը 20-25 տոկոս կհավաքի: Դա էր ցույց տալիս ամբողջ նախորդ նախագահական ընտրությունների տրամաբանությունը: Երբ որ թեկնածուների ցուցակը հստակ դարձավ, հասկանալի էր, որ այդ թեկնածուն Րաֆֆի Հովհաննիսյանն է: Բայց անկեղծ ասած՝ ես չէի սպասում, որ նա այնքան ձայն կհավաքի, որքան հավաքեց, որովհետև նա ուներ բավականին փոքր թիմ, և նույնիսկ ընդդիմադիր շատ հատվածներ նրան ավելի շատ խանգարում էին, քան օգնում: Ի պատիվ իրեն՝ պետք է ասել, որ դա նրան հաջողվեց: Սա ցույց է տալիս երկու բան. առաջինը, որ նա ճիշտ էր կազմակերպել նախընտրական քարոզչությունը և երկրորդ՝ դժգոհությունն իշխանություններից շատ ավելին էր, քան կարելի էր պատկերացնել: Այս առումով սա ահազանգ է իշխանություններին, և Սերժ Սարգսյանը պետք է հաշվի նստի այս արդյունքների հետ:Երկրորդ անսպասելի բանն այն էր, որ բոլորը՝ նույնիսկ եվրոպական կառույցները, հայտարարում էին, թե այս ընտրությունների թերությունը ոչ մրցակցային լինելն է, ինչով խիստ վիրավորանք էին հասցնում մյուս թեկնածուներին: Կյանքը ցույց տվեց, որ իրենք սխալ էին: Ի դեպ, չնայած այդ հայտարարություններին և այն հանգամանքին, որ Սերժ Սարգսյանն ուներ բոլոր լծակները, նա ընտրություններին վերաբերեց՝ որպես հզոր հակառակորդների հետ պայքարի և նախընտրական քարոզչության ողջ ընթացքում աշխատանքային լուրջ ջանքեր ներդրեց՝ այցելելով հանրապետության բոլոր շրջաններ, հանդիպումներ ունենալով ընտրողների հետ և այլն:- Ձեր կարծիքով ի՞նչ քայլեր կձեռնարկի Րաֆֆի Հովհաննիսյանը:- Րաֆֆի Հովհաննիսյանը կարծես հայտնվել է որոշակի ծուղակում: Այլ կերպ ասած՝ նոր թեկնածուն հայտնվել է հին ծուղակում: Հիմա նա ունի երկու ճանապարհ՝ հայտարարել, որ չնայած իր կարծիքով տեղի են ունեցել ընտրակեղծիքներ, բայց ինքն ընդունում է ընտրությունների արդյունքները և չի բողոքարկում: Դրանով նոր էջ կբացվի երրորդ հանրապետության պատմության մեջ՝ նոր հնարավորություններ ընձեռելով հասարակությանը: Բայց այդ դեպքում հասարակության զգալի մասը նրան ծախված կհամարի, ինչն արդեն նրա համար խնդիրներ կառաջացնի: Դա անելը դժվար է նաև այլ պատճառով. նախորդ ընտրությունների փորձը ցույց է տալիս, որ նման իրավիճակում հայտնված թեկնածուն և իր թիմը անկեղծորն հավատում են, որ հաղթել են:Երկրորդը տարբերակը սովորական ճանապարհով գնալն է, որով գնում են բոլորը ընտրություններից հետո՝ հանրահավաքներ կազմակերպել, հայտարարել, որ հաղթել են, բայց հաղթանակը տվել են իշխանություններին, բողոքարկել միջազգային կառույցներին և այլն: Չեմ կարծում, որ ընդհարումներ լինեն, որովհետև այս պահին լարվածություն կարծես թե չի նկատվում (իշխանությունների որակն էլ է փոխվել): Եվ ահա այդ ամենն աստիճանաբար կմարի, ու կունենանք այն, ինչ ունեցել ենք բոլոր ընտրություններից հետո: Որոշողն, իհարկե, Րաֆֆի Հովհաննիսյանն է, տեսնենք՝ ինչ կլինի:
20.02.2013            ավելին >>  
«Կա մի խնդիր՝ կառուցել նոր ընդդիմություն». Վազգեն Մանուկյան

Առաջիկա նախագահական ընտրությունների շուրջ զրուցում ենք ԱԺՄ նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ:- Պարոն Մանուկյան, այս ընտրություններն աննախադեպ են նրանով, որ ընդդիմությունը, բացառությամբ «Ժառանգություն» կուսակցության, չի մասնակցում ընտրություններին, ինչը շատ քաղաքական ուժեր համարում են անառողջ քաղաքական մթնոլորտի հետևանք: Դուք համամի՞տ եք այդ տեսակետին:- Իսկապես, դրա մեջ անառողջ բան կա, բայց պետք է նախ հասկանանք, թե որտեղից է դա գալիս: Մի կողմից՝ խնդիրն իշխանության մեջ չէ, քանի որ իշխանությունը, ինչպես միշտ, իր թեկնածուով մտնում է ընտրությունների մեջ և պետք է ասել, որ ի տարբերություն նախորդ ընտրությունների, այս անգամ բավական հանդուրժողական մթնոլորտ է, և կեղծիքներով ընտրություններ կազմակերպելու անհրաժեշտություն էլ, կարծես, չկա: Խնդիրն ընդդիմության մեջ է: Ընդդիմությունը չկարողացավ ստեղծել մի մարմին՝ իր անձերով, իր թիմերով, իր գաղափարներով, որը դառնար այլընտրանք գործող իշխանություններին: Ինչի՞ հետևանք է դա: Կարծում եմ՝ 1995-96 թվականներից հետո ընդդիմադիր դաշտը հարվածներ ստացավ, և մարդկանց մեջ կամաց-կամաց ձևավորվեց մի հոգեբանություն, որ իշխանությունների դեմ խաղ չկա, ինչը բերեց ընդդիմադիր կուսակցությունների քայքայում, և ընդդիմադիր դաշտում հայտնվեցին տարբեր անձեր ու խմբավորումներ, որոնք ի զորու չէին այդ խնդիրը լուծելու: Առաջացավ անբնական ընդդիմություն: Անբնական, քանի որ ընդդիմադիր այդ ուժերի ղեկավարները կա՛մ պատասխանատու են եղել այն չարիքների համար, որի դեմ հիմա պայքարում են, կա՛մ էապես օգտվել են այդ չարիքներից: Եվ հենց այդ անբնականությունը խանգարեց, որ այս անգամ ձևավորվի լուրջ ընդդիմություն:- Այս իրավիճակից դուրս գալու ելքը ո՞րն է:- Եթե ուզում ենք Հայաստանում ունենալ նորմալ ընտրություններ, նորմալ քաղաքական դաշտ, իշխանություն, որն ակնածանքով է վերաբերվում ընտրողներին, ժողովրդին, որովհետև գիտի, որ ամեն մի սխալ բան իր կողմից պատժվելու է, կունենանք լրիվ այլ Հայաստան, իսկ այստեղ գլխավոր դերը ընդդիմությանն է: Նման ընդդիմությունով, ինչպիսին այսօր է, կյանքը ցույց տվեց, որ այդ խնդիրները հնարավոր չէ լուծել: Այսօր ողջ ժողովրդի և ընդդիմության առջև կա մի խնդիր` կառուցել նոր ընդդիմություն: Նոր չի նշանակում՝ լրիվ նոր մարդկանցից: Թե ինչ բեկորներ հնից կմնան կամ նորերը կառաջանան, կյանքը ցույց կտա: Կհաջողվի դա, թե ոչ, դժվարանում եմ ասել, բայց խնդիրը դա է, պետք է առողջացման պրոցես գնա ընդդիմության ներսում: Համենայն դեպս, հիվանդությունը դրա մեջ է, հետևաբար բուժումն էլ պետք է այդտեղ փնտրել:- Այս ընտրություններում կարծես թե պետք է բացառվեր իշխանությունների կողմից իրականացվող ընտրակեղծիքը, քանի որ ակնհայտ է, որ Սերժ Սարգսյանը չունի հավասար մրցակից: Այնուամենայնիվ, լուրեր են պտտվում որոշակի մեխանիզմներով ընտրողների վրա ազդելու մասին: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այդ երևույթը:- Եթե նույնիսկ այդպիսի բան կա, այս ընտրությունների մեջ դա չէ որոշիչը, բնորոշը: Կարծում եմ` իներցիոն մտածողություն կա թիմի որոշ անդամների շրջանում. ինչպես արել են միշտ, անում են նաև այն ժամանակ, երբ դրա անհրաժեշտությունը չկա:
08.02.2013            ավելին >>  
Համախմբվելն իմաստ կունենա միայն հեղափոխություն անելու դեպքում

Հարցազրույց ԱԺՄ կուսակցության և Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանի հետ- Պարոն Մանուկյան, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը քաղաքական կոնսուլտացիաներ է նախաձեռնել խորհրդարանական կառավարման համակարգին անցնելու իր նախաձեռնության շուրջ: Մինչ այդ Հայաստանի երեք ընդդիմադիր՝ «Ժառանգություն», Դաշնակցություն կուսակցություններն ու ՀԱԿ-ն են նման օրենսդրական նախաձեռնություններ արել: Ժամանակին դուք նույնպես այդ գաղափարի կողմնակիցն էիք: Հիմա ինչպե՞ս եք գնահատում այդ ուժերի նման նախաձեռնությունները:- ԱԺՄ-ն էլ նպատակահարմար է համարել, որ Հայաստանն անցնի խորհրդարանական համակարգի: Դա մեր կուսակցական դիրքորոշում է: Բնական է, որ ես կուսակցության դիրքորոշումը պիտի պաշտպանեմ: Եվ մենք դա միշտ ենք պնդել:- Այդ դեպքում կասե՞ք, թե որն է խորհրդարանական համակարգի առավելությունը: - Ընդհանրապես, եթե քննարկենք 60-ական թվականներից անկախություն ստացած մի քանի տասնյակ պետությունների փորձը, ապա կնկատենք, որ դրանցից որոնք գնացին պառլամենտական ճանապարհով, գոնե կեսից ավելին դարձան դեմոկրատական: Իսկ այն պետությունները, որոնք գնացին նախագահական համակարգով, ոչ մեկին չհաջողվեց ստեղծել դեմոկրատական համակարգ:Փաստորեն, նախագահական համակարգը աշխատում է Միացյալ Նահանգներում, իսկ կիսանախագահական համակարգն էլ աշխատում է Ֆրանսիայում: Մնացած ոչ մի երկրում, որտեղ կա նախագահական համակարգ, նորմալ դեմոկրատական պետություն չի ստեղծվել: Միշտ հեղաշրջումներ են լինում, որովհետև լինում է մի մարդուց կախված համակարգ: Եվ ստացվում է, որ մարդ փոխելը դառնում է հեղափոխությունների, հեղաշրջումների, չարաշահումների գործընթաց: Դրա համար էլ պառլամենտական համակարգն ավելի լավը կլիներ:Այդ հարցը մեզ մոտ մեկ-մեկ այլ կերպ է դրվում՝ որ եթե Հայաստանը չավարտված պատերազմ ունի, գուցե չարժե՞ գնալ պառլամենտական ավելի դեմոկրատական համակարգին: Բայց այդ դեպքում էլ միշտ կարելի է հակառակ օրինակը բերել, որ Անգլիան Չերչիլի ժամանակ պառլամենտական դեմոկրատական հանրապետություն էր, և երկրորդ համաշխարհային պատերազմում այդ համակարգն իրեն շատ լավ դրսևորեց:- 2005թ. Սահմանադրությունը փոխվեց, և ՀՀ կառավարման համակարգը դարձավ կիսանախագահական համակարգ: Որոշ չափով սահմանափակվեցին նախագահի լիազորությունները, փոխարենը ավելացվեցին վարչապետի լիազորությունները: Բայց այդ կիսանախագահական համակարգըկարծես թե չի գործում, և մեր երկրում նորից նախկին՝ նախագահական համակարգն է գործում:- Ֆորմալ տեսակետից 2005թ. Սահմանադրությամբ ենք առաջնորդվում, բայց ուժերի փոխհարաբերությունն այնպիսին է, որ, այնուամենայնիվ, հետևից նախորդ Սահմանադրությունն է երևում: Հայաստանում եթե գոնե մի անգամ նախագահը լիներ մի կուսակցությունից, մեծամասնությունն ու իր առաջադրած վարչապետը՝ այլ կուսակցությունից, այդ ժամանակ նոր կզգայինք Սահմանադրության պլյուսներն ու մինուսները: Իսկ այս պայմաններում դեռ չենք էլ հասկանում 2005թ. Սահմանադրությունը:- Այսինքն` Հայաստանը շարունակում է մնալ նախագահական պետություն, և Սահմանադրության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները չեն գործում:- Բնական է, այո:- Արդյոք այդ համակա՞րգն է մեղավոր, որ Հայաստանում Սահմանադրությունը չի գործում: Գուցե նորից ինչ-որ սահմանադրական փոփոխություններ արվեն, բայց նորից այն չկիրառվի: Հայաստանի դեպքում՝ կիրառելո՞ւ, թե՞ համակարգի մեջ է խնդիրը:- Երկուսն էլ կա: Նախ` երբ նախագահը և ԱԺ մեծամասնությունը նույն կուսակցության ձեռքում են, այլ օրենքներ են սկսում աշխատել: Դա Ֆրանսիայում էլ է զգացվում: Երկրորդը՝ մեր կուսակցությունների ներքին կյանքը չի համապատասխանում խորհրդարանական հանրապետության ներքին կյանքին: Վերջիվերջո, պառլամենտական հանրապետության կուսակցությունը և նախագահական հանրապետության կուսակցությունը միմյանցից ինչ-որ ներքին հոգեբանությամբ, հին ավանդույթներով տարբերվում են: Մեր կուսակցությունները ներքին ավանդույթներով ավելի շատ նախագահական են, քան խորհրդարանական: Մինչդեռ քաղաքական պայքարի մի զգալի մասը պետք է տեղի ունենա կուսակցությունների ներսում: Այն, ինչը մենք գրեթե չենք տեսնում:
11.11.2012            ավելին >>  
«Ազատ օր»-ի հարցազրոյցը ՀՀ Հանրային խորհուրդի նախագահ Վազգէն Մանուկեանի հետ

Ինչպէս ծանօթ է մեր ընթերցողներուն, անցեալ շաբթու մէջ, երկօրեայ պաշտօնական այցելութեամբ Յունաստան գտնուեցաւ Հայաստանի Հանրային խորհուրդի նախագահ Վազգէն Մանուկեան: Ան հանդիպումներու շարք մը իրագործեց Յունաստանի արտաքին գործոց փոխ նախարար Գոնսթանտինոս Ցիարասի եւ Տնտեսական եւ Հանրային խորհուրդի նախագահ Խրիսթոս Փոլիզողոփուլոսին հետ:Ի՞նչ նպատակ կը հետապնդէ Հանրային խորհուրդի աշխատանքը, Յունաստանի համապատասխան խորհուրդին հետ:Նախ եւ առաջ բացատրեմ, որ երբ Հայաստանի մէջ ստեղծուեցաւ Հանրային Խորհուրդը անծանօթ աշխատանքի մարզ մըն էր, գէթ ինծի համար: ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսեանի նախաձեռնութեամբ կազմուեցաւ այս խորհուրդը, եւ նոր իր աշխատանքին սկսած էր, երբ ինծի ալ առաջարկուեցաւ որ մաս կազմեմ: Տեղեկութիւններ քաղելէ եւ գործունէութեան մասին ծանօթանալէ ետք, ես իմ համամտութիւնը տուի:Պարզուեցաւ որ 60 երկիրներ արդէն կան խորհուրդին մէջ եւ բաւական տարբեր իրարէ: Եւրոպական երկիրներուն մօտ այս խորհուրդի նպատակը հիմնականօրէն երկխօսութիւն գտնելն է իշխանութեան եւ հասարակութեան միջեւ, բայց այդ երկխօսութիւնը կը վերաբերի աշխատաւորներու եւ գործատէրերու ու գործատուներու մարզին: Ֆրանսայի մէջ օրինակի համար, եթէ գործատէրերը եւ արհմիութիւնները (սենտիքաները) չկարենան համաձայնութիւն գոյացնել օրէնքի մը նախագիծի վերաբերեալ, ապա օրէնքը չի մտներ Ազգային Ժողով: Կը նախատեսուի նոր վիճաբանութիւն եւ կը սահմանուի քննարկումներու նոր դաշտ, ապա օրէնքը կը հասնի Ազգային Ժողով:Հայաստան դարձաւ այս 60 երկիրները ընդգրկող միութեան անդամ: Այս երկիրներէն որոշներու հետ երկկողմանի համաձայնագիրներ կնքած ենք՝ Չինաստանի հետ, Ռուսաստանի, Յունաստանի, Փորթուկալի հետ:Յունաստանի հետ համաձայնագրի կնքումը շատ կարեւոր էր մեզի համար: Ինչպէս գիտէք մենք ունինք դարաւոր կապեր, դարաւոր շահեր: Անոնք միայն պատմութեան չեն վերաբերիր, այլ նաեւ ներկային եւ ապագային, որովհետեւ դժուար ժամանակաշրջան մը կայ մեր առջեւ, յատկապէս մեր տարածաշրջանի մասին: Այս առումով լաւ կ’ըլլայ որ Յունաստանը, հակառակ իր անցուցած ճգնաժամին, կարեւոր դերակատարութիւն վերցնէ տարածաշրջանէն ներս ընթացող հարցերու կապակցութեամբ:Ինչի՞ մասին էր Յունաստանի հետ ձեր կնքած համաձայնագիրը:Յունաստան իր հեղինակութիւնը կը գործածէ խորհուրդներու դաշտէն ներս, մեր կազմակերպութիւնը յառաջ տանելու իմաստով:Իսկ համաձայնագրի գլխաւոր մասերէն էին կրթութեան մարզէն ներս համագործակցութեան արդիւնաւորման, համալսարաններու միջեւ փոխանակումներու, բնապահպանական, ուժանիւթային, տնտեսութեան վերաբերող տարբեր հարցեր:Գիտէք թէ Հայաստանի եւ Յունաստանի կառավարութեանց միջեւ «կանաչ լոյս» բացուած է շուկայի եւ առեւտուրի համար, սակայն ապրանքներու շրջանառութիւնը դեռ շատ փոքր է եւ պէտք է դրդել ու քաջալերել այս մարզի զարգացումը: Հակառակ ճգնաժամի պայմաններուն, կարելի է առիթներ օգտագործել որպէսզի ներդրումները աւելիով զարգացնել:Հանրային խորհուրդի անուանումը նկատի ունենալով, պիտի կարծուէր թէ հանրութեան հետ կապուած հարցերը հիմնականօրէն ձեր ուշադրութեան կեդրոնը պիտի կազմէին:Այո, այդ մէկը կայ. տեսէք, մենք հազիւ Հայաստան վերադառնանք, արդէն նախատեսած ենք նիստ ունենալ եւ հանդիպում ՀՀ նախագահին հետ, ուր երեք բոլորովին տարբեր հարցեր պիտի քննարկուին:Հասարակական կազմակերպութիւններու հետ համագործակցելով հայեցակարգ մը ստեղծած ենք, քաղաքացիական հասարակութեան ապագայի նախադրեալները քննարկելու մասին: Ըսեմ, որ դանդաղ քայլերով, ի հարկէ, սակայն Հայաստանի մէջ սկսած է զարգանալ հասարակական քաղաքացիութիւն:Երկրորդ հարցը կը վերաբերի մեր հեռուստատեսութեան կայաններու սփռած հաղորդումներուն: Շատ ցած մակարդակի են անոնք, որ կը խաթարեն նաեւ մեր աւանդութիւնները եւ մեր ազգի յատկանիշները: Շատ անգամ նոյնիսկ հակահայկական ծրագիրներ են անոնք: Պատահական չէ որ մտաւորականութիւնը անընդհատ հանդէս կուգայ այս մարզը վերահսկելու յայտարարութիւններով:Այս գծով ՀՀ նախագահը դիմեց մեզի, դիտել տալով թէ «դուք էք հանրութեան հետ աշխատողը, դուք ներկայացուցէք ծրագիր, թէ ինչպիսի՞ քայլերու պէտք է դիմել բարելաւելու համար հեռատեսիլի յայտագիրները»: Մենք հանդիպումներ ունեցանք հեռուստատեսութեան եւ լրատուամիջոցներու ու տարբեր պատասխանատուներու հետ եւ ամսուն վերջաւորութեան պիտի ներկայացնենք մեր առաջարկները, վստահաբար նկատի առնելով թէ յայտագիրները պէտք է ըլլան դաստիարակչական, ըլլան զուարճացուցիչ, չխրախուսեն բռնութիւնը, միաժամանակ որեւէ ձեւով չկանխարգիլեն խօսքի եւ կարծիքի ազատութիւնը:Երրորդ ծրագիրը կապուած է Արարատեան դաշտի մէջ ձկնաբուծութեան տրամադրուած լիճերու հարցին: Արարատեան դաշտի վրայ տարեկան կարելի է օգտագործել 1 միլիառ 200 միլիոն գ.մ. ջուր: Եթէ աւելի օգտագործուի դաշտավայրը կը տուժէ, որովհետեւ այդ տարածքի հողը յաւելեալ ջուրի քանակութիւն չի կրնար ամբարել: Բայց մենք անընդհատ կը փճացնենք Արարատեան դաշտավայրը, թոյլատրելով յաւելեալ քանակութիւններու օգտագործում: Բնապահպանները բուռն բողոքներ կը ներկայացնեն: Այս գծով ուրեմն, մենք նոր առաջարկ մը կատարեցինք, որպէսզի ջուրի մէկ մեծ մասը (մօտ 70% տոկոսը) ֆիլթրէ անցնի եւ նորէն օգտագործուի:Այս հարցը պարզ չէ. որովհետեւ հոն կան օլիկարքները, որոնք կ’օգտագործեն լիճերը եւ որոնց համար այս սիսթեմը դիւրաւ կրնայ գործադրուիլ, քանի որ իրենք կը տրամադրեն անհրաժեշտ գումարները: Բայց հարց կայ աւելի փոքր գործատեղիներ պահողներուն հետ, որոնց այսպիսի սիսթեմի մը կիրարկումը իրենց համար ծանր գումարներ պիտի տրամադրէր: Ուրեմն մենք պէտք է ձեւը գտնենք որպէսզի չփճացնենք փոքր ձեռնակատուները:Ինչպէս կը տեսնենք անընդհատ բազմազանութիւն կայ մեր աշխատանքի դաշտէն ներս:Այս իմաստով ալ տարբեր երկիրներու փորձառութիւնը մեզի օգտակար կ’ըլլայ որոշ հարցերու կապակցութեամբ: Օրինակի համար՝ Պրազիլի մէջ նախագահը նաեւ հանրային խորհուրդի նախագահն է: Մենք իրենց հետ վեց ուղղութիւններով երկկողմանի համաձայնագիր կնքած ենք՝ բնապահպանական, գիւղատնտեսական, եւայլն: Ինչպէս հասկնալի է Պրազիլի համար հանրային խորհուրդի դերակատարութիւնը շեշտուած է, քանի որ երկրի նախագահն ալ կը մասնակցի այդ գործընթացին, ռազմաքաղաքական նշանակութիւն տալով խորհուրդին:Այլ օրինակ. Չինաստանի մէջ հանրային խորհուրդի նախագահը քաղաքական բիւրոյի անդամ է. դարձեալ շատ բարձր պաշտօն ունեցող անձ է: Չինաստանի հետ մեր պայմանագիրը կը նախատեսէ պղնձաձուլական գործարանի կառուցումը Հայաստանի մէջ:Եւրոպայի մէջ աշխատանքի մարզն է հիմնականօրէն առարկան, արհմիութիւններու եւ գործատէրերու միջեւ:Թուրքիա չի մասնակցիր այս 60 երկիրներու խորհուրդին մէջ, ոչ ալ Ատրպէյճանը:Նախագահական ընտրութիւններու նախորդող այս ժամանակաշրջանը յատկանշուեցաւ սրած քաղաքական մթնոլորտով (Օսկանեանի հետապնդում եւայլն): Ինչպիսի՞ դերակատարութիւն կամ ազդեցութիւն ունի ձեր խորհուրդը Հայաստանի քաղաքական կեանքէն ներս:Տեսէ՛ք. Ֆրանսայի մէջ հանրային խորհուրդի ձեւաւորումը սահմանադրութեամբ պայմանաւորուած է: Յունաստանի մէջ նոյնպէս: Ռուսաստանի մէջ սկիզբը Փութինի հրամանագրով եղաւ, յետոյ, մի քանի տարի ետք, Տուման (խորհրդարանը) օրէնք ընդունեց:Հայաստանի մէջ հանրային խորհուրդը ստեղծուեցաւ ՀՀ նախագահի հրամանով: Այսինքն լիազօրութիւններու եւ պարտականութիւններու դաշտը նշուած էր այդ փաստաթուղթին մէջ:Հանրային խորհուրդի ազդեցութեան ցուցանիշը մեծ մասով կապակցուած է իր անդամներու հեղինակութեամբ եւ հանրութեան վստահութիւնը վայելող անձերու ընտրութեամբ: Մեր առաւելութիւնը այն է, որ պարբերական հանդիպումներ կ’իրականացնենք թէ նախագահի թէ վարչապետի հետ, իրենց նկատողութեան յանձնելով բոլոր այն հարցերը ուր անհրաժեշտ կը նկատենք միջամտութիւնը: Այսպէս է որ հնարաւորութիւններ կը տրուին հարցեր լուծելու:Հիմա կը գտնուինք երկրորդ փուլ. արդէն պայմանաւորուած ենք որ պէտք է Ազգային Ժողով մտցնել օրէնք մը հանրային խորհուրդի մասին, որպէսզի այն ձերբազատուի նախագահի հրամանագրով ճշդուելէ, եւ ըլլայ օրէնքով ամրագրուած: Հետագային, սահմանադրութեամբ ալ ճշդուած կÿըլլայ թէ ոչ, այդ ալ ուրիշ հարց է:Այս առաջարկին նպատակը խորհուրդի աւելի անկաշկա՞նդ գործելու եղանակի ապահովումն է:Մենք որեւէ պարագայի կաշկանդում չենք զգացած: Շատ անգամներ ըսած ենք այնպիսի բաներ, որ նախագահի կամ վարչապետի դժգոհութիւնը յառաջացուցած են: Շատ անգամ հակառակ կարծիքներ ունեցած ու վիճած ենք, բայց ես երբեք չեմ զգացած որեւէ ձեւի կաշկանդում կամ խոչընդոտ:Կը յիշեմ երբ մեր ամբողջ ընկերութիւնը տակնուվրայ եղած էր օտարալեզու դպրոցներու հարցով: Երկար տեւեց սրած մթնոլորտը եւ հակառակութիւնը, բայց վերջ ի վերջոյ լուծում գտնուեցաւ, որ էապէս տարբեր էր իրենց (իշխանութիւններու) ուզածէն:Ինչ կը վերաբերի ընտրութիւններով յատկանշուած քաղաքական դաշտին, պէտք է ըսել որ մենք կը փորձենք հեռու մնալ այդ դաշտէն, որովհետեւ հանրային խորհուրդը կուսակցութիւն չէ եւ ոչ ալ քաղաքական նպատակներ կը հետապնդէ, կապուած իշխանութեան հետ: Անշուշտ ես ԱԺՄ կուսակցութեան նախագահն եմ, բայց քանի որ մեր կուսակցութիւնը ներկայիս աշխուժ չէ, որեւէ հակասութիւն չի յառաջանար մեր դիրքորոշումներուն մէջ:Ինչ կը վերաբերի հետապնդումներուն եւ Օսկանեանի պարագային, տհաճ պատմութիւն է ի հարկէ: Բայց միւս կողմէ պէտք է նկատի ունենալ թէ նման պատմութիւններ բոլոր երկիրներուն մէջ կը պատահին: Քաղաքականութեան մէջ այդպիսի մեղադրանքներ կÿըլլան, ոչ թէ ֆինանսներու իւրացման, այլ ֆինանսները ոչ օրինական ձեւով օգտագործելու մասին:Կայ քաղաքական միտում: Բայց ինչպէ՞ս չլինի. դուք կը տեսնէք թէ ամբողջ աշխարհի մէջ քաղաքական պայքարը շատ դաժան կերպով կÿընթանայ եւ եթէ մէկու մը վրայ բիծ կայ, այդ կÿօգտագործուի մին չեւ վերջ:Մեր երկրի քաղաքական թէ հասարակական կեանքի երեւոյթները (արտագաղթ, քաղաքական դէմքերու դէմ հետապնդումներ) ցոյց կուտան որ մարդոց վստահութիւնը խախտած է պետութեան դէմ:Ինչպէ՞ս կ’ըսէք այդ. պէտք է խօսիլ համեմատութիւններով: Դուք կը կարծէք որ այդ վստահութիւնը կա՞ր նախապէս. կա՞ր Լեւոն Տէր Պետրոսեանի կամ կա՞ր Ռոպերթ Քոչարեանի նկատմամբ: Հոկտեմբեր 27ի դէպքերէն ետք եկող վիճակը, երկրորդ փուլով ընտրութիւններ կայացնելու հարցը… ցաւոք սրտի՝ այդ վստահութիւնը որ մենք կը փնտռենք Հայաստանի մէջ, երբեք չկար…Գուցէ 1900ական թուականներու սկիզբին. պահու մը միայն, շատ կարճատեւ…Ցաւով պէտք է հաստատել թէ մենք չենք կորսնցուցած բան մը որ արդէն ունէինք, այլ վստահութեան հիմքերը երբեք ամուր չեն եղած մեր մօտ:Տեսէք օրինակ մը տամ. վերջերս Սերժ Սարգսեանը սկսաւ ջանքեր ի գործ դնել, մարդոց գործերու մէջ տեղաւորելու իմաստով: Անմիջապէս սկսան խօսքերը թէ ընտրութիւններու նախօրեակը ըլլալով է որ այս ջանքը կը տարուի: Բայց ինծի համար կարեւոր չէ եթէ նախընտրական շրջան է կամ ոչ: Կ’ուզեմ որ ինք այդ մէկը ընէ: Եթէ նախապէս ալ ըրած ըլլար, դեռ աւելի լաւ պիտի ըլլար: Բայց նոյնիսկ հիմա, շատ լաւ է որ կ’ընէ:Ես կարեւոր բան մը եւս կը տեսնեմ հոս: Յայտնի կը դառնայ թէ (դեմոկրատիայի էլէմէնթ) ժողովրդավարութեան ազդակն է որ կայ: Վերջ ի վերջոյ դեմոկրատական երկիր ի՞նչ կը նշանակէ: Կը նշանակէ թէ մարդոց ձայնը քեզի համար կարեւոր է: Որքան աւելի ժողո- վըրդավարութիւն կը հաստատուի, այնքան աւելի քաղաքական դէմքերը պէտք է փորձեն ընդունելի դառնալ ժողովուրդէն:
25.10.2012            ավելին >>  
«Կա մի պարզ բանաձև` ճիշտ ժամանակին առիթից օգտվել». Վազգեն Մանուկյան

Անկախության 21-ամյակի առթիվ «Անկախի» զրուցակիցն է քաղաքական-հասարակական գործիչ, Ազգային ժողովրդավարական միության նախագահ, ՀՀ Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյանը:«Միշտ հարց են տալիս` ազատությունը մեզ նվիրե՞լ են, թե՞ մենք ձեռք ենք բերել»,-զրույցի առաջին հարցը հենց Վազգեն Մանուկյանը բարձրացրեց:Դրա համար պետք է համեմատենք 1991թ. անկախությունը 1918 թ. անկախության հետ: 1918 թ. երեք հանրապետությունների ֆեդերացիա էր` Հայաստան, Վրաստան և Ադրբեջան, որը մեզ համար շատ կարևոր էր. մեզանից շատ ավելի հզոր թշնամին` Թուրքիան, անընդհատ հարձակումներ էր կատարում Հայաստանի վրա: Սակայն Վրաստանը հայտարարեց անկախություն և դուրս եկավ, հետո Ադրբեջանը դուրս եկավ, իսկ մենք մայիսի 28-ին ստիպված ստացանք անկախություն: Այսինքն` անկախության մեր ձգտումը կար, բայց այդ պահին մեր պայքարն անկախության համար չէր, ընդհակառակը` ամեն գնով ուզում էինք պահել այդ եռյակը, որովհետև դա ազգային անվտանգության տեսանկյունից մեզ ձեռնտու էր: 1991-ի անկախությունն այլ էր. Հայաստանն այն բացառիկ հանրապետություններից մեկն էր, որը չմասնակցեց Խորհրդային Միության հանրաքվեին, այլ ինքնուրույն հանրաքվե արեց իր անկախության համար: «Կոմերսանտում» շատ լավ էին գրել. «Եթե հանրապետություններից որևէ մեկը կարող է հպարտանալ, որ ձեռք է բերել անկախությունը, և ոչ թե նվիրել են, ապա դա Հայաստանն է»: Բայց կարծում եմ` այս շարքը պետք է դասել նաև մերձբալթյան երեք ժողովուրդներին, որոնք ի սկզբանե պայքարում էին իրենց անկախության համար:- Ի՞նչ տվեց մեզ անկախությունը:- Անկախությունը նախ և առաջ տեսակի պահպանության երաշխիք է: Այն էթնոսները, որոնք անկախություն չունեն, դարերի ընթացքում կամաց-կամաց ձուլվում են: Բազմիցս ասվել է, որ աշխարհում այսօր կան բազմաթիվ էթնոսներ, որոնք ձգտում են անկախության, բայց կան միայն մոտ 200 անկախ պետություններ, և մենք դրանցից մեկն ենք: Ճիշտ է, այս պահին շատ խնդիրներ ունենք, բայց եթե պատմական տեսանկյունից նայենք, դրանք անցողիկ են, փոխարենն ունենք մնայուն ձեռքբերումներ ապագայի համար, օրինակ` ղարաբաղյան պատերազմի հաղթանակը, որը պատմական լուծում էր և ինքնավստահության ու հպարտության զգացում է առաջացնում այսօր և կառաջացնի հաջորդ սերունդների մեջ: Ինչ վերաբերում է բացթողումներին, ապա ոմանք պնդում են, թե դա օբյեկտիվ է, ինչ էլ լիներ, դրանցից հնարավոր չէր խուսափել: Ես բացարձակապես համաձայն չեմ և կարծում եմ, որ բոլոր օբյեկտիվ պատճառների հետ միասին (ղարաբաղյան պատերազմ, երկրաշարժ, ժողովրդի քանակ, հումքի բացակայություն և այլն) շատ սխալներից հնարավոր էր խուսափել:- Անկախության համար պայքարը հաջողվեց, իսկ ժողովրդավարության համար պայքարն ի՞նչ արդյունք տվեց:- Այո, մենք պայքարել ենք ժողովրդավարության համար, բանտ ենք նստել, ոմանք տարիներով տառապել են, բայց ժողովրդավարությունը նպատակների հասնելու գործիքներից մեկն է, և այն չպետք է դարձնել կրոն: Աշխարհում կամաց-կամաց ժողովրդավարությունը նույնացվում է փող ունենալու հետ: Ում ձեռքը փող կա, կարող է ունենալ, ասենք, հեռուստատեսություն և իր ուզածը քարոզել: Հայաստանում դա ավելի կոպիտ է արվում. ով փող ունի, կաշառք է տալիս իր հետևից մարդկանց տանելու համար: Եթե ժողովրդավարության տակ չկան բարոյականություն, ազգային խնդիրներ ու նպատակներ, այն կարող է նաև չարիք դառնալ: Ես շատ եմ պայքարում, որ մեր երկրում լինի այն ժողովրդավարությունը, որը կա արևմտյան երկրներում, բայց նաև սարսափով եմ նայում, թե ինչի է վերածվում ժողովրդավարությունը հենց նույն այդ երկրներում:- Այդ դեպքում ի ՞նչ է պետք անել:- Միսը խոլեստերին ունի, շատ միս ուտելը վնասակար է, բայց աղքատ մարդուն, որը մսի կարոտ է, չարժե ասել, որ միսը վնասակար է, մեջը շատ խոլեստերին կա, մի կեր: Մենք հիմա ուզում ենք այդ միսն ուտել: Հետո կսկսենք մտածել, որ այդ մսի մեջ խոլեստերին կա, ինչպես պայքարենք դրա դեմ:- Նշեցիք, որ անկախությունը նախ և առաջ տեսակի, ինքնության պահպանման երաշխիք է: Սակայն համամիտ չե՞ք, որ խորհրդային տարիներին մեր մշակույթն ու ավանդույթներն ավելի պաշտպանված ու գնահատված էին, քան այսօր:- Ինչ-որ իմաստով իրավացի եք: Այո, Խորհրդային Միության հանրապետություններում մեծ հնարավորություն էր ստեղծվել տեղի մտավորականության, մշակույթի զարգացման համար, բայց միաժամանակ դանդաղ և հստակ քայլերով ռուսականացում էր տեղի ունենում: Երեխաների մոտ 40 տոկոսն արդեն սովորում էր ռուսական դպրոցներում: Այսինքն` եթե դա տևեր 100-200 տարի, Խորհրդային Միության տարածքում ոչ թե բոլորը ռուս կլինեին, այլ կլիներ մի նոր ժողովուրդ, որի մեջ ձուլված կլիներ և՛ հայկական մշակույթը, և՛ ռուսականը, բայց ավելի շատ ռուսական կլիներ, քան հայկական, որովհետև ամեն մեկն իր տեսակարար կշռով տարբեր դեր կկատարեր: Մյուս կողմից` մենք Խորհրդային Միության գլոբալիզացիայի պայմաններից դուրս եկանք, հայտնվեցինք համաշխարհային գլոբալիզացիայի պայմաններում: Թվում է, թե որպես անկախ պետություն, մեր ձեռքին ունենք պաշտպանական գործիքներ` պահպանելու մեր տեսակը, մեր մշակույթը, սակայն աշխարհի այս հոսանքները ցույց են տալիս, որ նրանցը շատ ավելի հզոր են, քան մեր գործիքները: Բայց այս խնդիրը միայն մերը չէ. տեսակի կորստից վախենում են այնպիսի հզոր պետություններ, ինչպիսին, օրինակ, Ֆրանսիան է, որն ամեն ինչ անում է իր մշակույթն ու իր տեսակը պահելու համար, և դա նրան հաջողվում է: Մի խոսքով, դա մշտական պայքար է, և այդ խնդիրը նոր չի սկսվել, պարզապես հիմա շատ է հզորացել տեխնոլոգիական նոր միջոցների շնորհիվ:- Սաֆարովի դեպքերից հետո բարձրացրիք Հայաստանի կողմից ԼՂՀ անկախության ճանաչման հարցը` կոչ անելով ՀՀ նախագահին գնալ այդ քայլին: Իսկապե՞ս պահը հասունացել է:- Ղարաբաղի անկախությունը ճանաչելը ոչ թե մի հարց է, որ հանկարծ մարդկանց ուղեղը փայլատակեց, և որոշեցին դրա մասին խոսել, այլ խոսքն այն մասին է, թե որ պահին է պետք դա անել: Ես կարծում եմ, որ Սաֆարովի դեպքն առիթ էր, որ դա արվեր: Այդ դեպքի դեմ մի քանի երկրներ խոսեցին, մի քանիսն էլ կխոսեն, և այն կմոռացվի կգնա: Հայ-թուրքական արձանագրությունների դեպքում էլ Թուրքիայի դեմ խոսեցին, ընդունեցին, որ մենք չենք մեղավոր, Թուրքիան է մեղավոր, բայց կրկին հարցը փակվեց-գնաց, և այսօր ամեն մեկը Թուրքիայի հետ տանում է այն քաղաքականությունը, որը բխում է իր ազգային շահերից: Այնպես որ կարծում եմ` պետք էր այս պահն օգտագործել: Ամբողջ համաշխարհային քաղաքականության հիմքում մի պարզ բանաձև կա` ճիշտ ժամանակին առիթից օգտվել:
20.09.2012 manukyan.jpg             ավելին >>  
Վազգեն Մանուկյան. «Երբ հավասարության մթնոլորտ ես ստեղծում, բանակի կարողությունները կրկնապատկվում են»

Հունվարի 28-ին լրանում է Հայաստանի երրորդ Հանրապետության ազգային կանոնավոր բանակի ձևավորման 20-ամյակը: Այս կապակցությամբ «Անկախը» զրուցել է Վազգեն Մանուկյանի հետ, որը 1992-93 թթ. եղել է պաշտպանության նախարար: Հենց այս շրջանում հիմք դրվեց բանակաշինությանը, իսկ պատերազմական գործողություններում էլ սկիզբ դրվեց հաղթանակների շղթային: - Պարոն Մանուկյան, կանոնավոր բանակը ձևավորվել է 1992-93 թթ., երբ Դուք պաշտպանության նախարար էիք: Պատմեք, թե ինչպես մարտերին զուգընթաց ստեղծվեց կանոնավոր ու հաղթական բանակ: - Սումգայիթի դեպքերից հետո, երբ հասկացանք, որ Սովետական Միությունը որոշ դեպքերում կարող է մեզ պաշտպան չլինել, առաջացավ զինված ջոկատներ ստեղծելու գաղափարը: Որոշ ջոկատներ Ղարաբաղ կոմիտեն էր ստեղծել, բայց նաև ինքնուրույն ջոկատներ էին ստեղծվում: Վտանգ կար, որ կարող է խմբապետների շարժում սկսվել, ինչպես 1918-ին, երբ կանոնավոր բանակի փոխարեն խմբապետներ ունեինք: Ուստի 1990-ին, երբ իշխանության եկանք, կառավարությունը որոշում ընդունեց, որ հայրենիքին ծառայել ցանկացող բոլոր ջոկատները, պետք է մտնեն ՄՀՕՋ: Բոլորը չէ, որ ընդգրկվեցին, բայց դեպքերի հետագա զարգացումը ցույց տվեց, որ դուրս մնացած ջոկատներն էլ էին պայքարում հայրենիքի համար: Երկրորդ քայլն այն էր, որ ստեղծեցինք պաշտպանության կոմիտե: Նախարարություն ստեղծել չէինք կարող, քանի որ դեռ ԽՍՀՄ կազմում էինք, բայց կոմիտեն նախարարությանը հավասար իրավասություններ ուներ: Կոմիտեի ղեկավար նշանակվեց Վահան Շիրխանյանը, և նրա շուրջը համախմբվեցին շատ ու շատ զինվորականներ, ջոկատներ: Հետագայում կոմիտեի հիմքի վրա պաշտպանության նախարարություն ստեղծվեց: Այդ ժամանակ հրավիրվեց գեներալ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը, որին հանձնարարվեց կանոնավոր բանակի կառուցման գործը: Երեք թևով էինք աշխատում: Մի կողմից` Ղարաբաղ կոմիտեն էր ստեղծում ջոկատներ, որոշեցինք կամավորների հիման վրա ստեղծել պրոֆեսիոնալ բանակ, իսկ թիկունքում ստեղծել կանոնավոր բանակ արդեն զինակոչիկներից` 18 տարեկան երեխաներից, որոնց աշխատում էինք ռազմաճակատ չուղարկել. նախ` փորձ չունեին, բացի այդ, ամեն մեկի մահը հասարակության մեջ ցնցում էր առաջացնում: Շուտով այդ երեք թևերը դարձան միասնական: Եթե միասնականություն չլիներ, հաղթանակ էլ չէր լինի: - Միշտ նշվում է, որ ադրբեջանական բանակը թե՛ զինվորների թվաքանակով, թե՛ ռազմատեխնիկայով գերազանցություն ուներ: Նման պարագայում ինչպե՞ս կարողացանք հաղթել: - Եթե մենք անկեղծ համարում էինք, որ Ղարաբաղը մերն է, մեզնից զավթած տարածք է, ապա կարծում եմ, չնայած իրենց հայտարարություններին, հոգու խորքում ադրբեջանցիները գիտեին, որ դա իրենց տարածքը չէ: Այսինքն` ոչ թե իրենց հողը, այլ գրաված հողն էին պաշտպանում, դա զուտ հոգեբանական նշանակություն ուներ: Երկրորդ` կարծում եմ, որ Ադրբեջանի բանակը վատ էր կազմակերպված մի քանի առումով: Նախ` նրանք սկսեցին նորակոչիկներին օգտագործել ռազմական գործողությունների ժամանակ: Այդ անփորձ երիտասարդների զոհվելը մեծ ալեկոծություն էր առաջացնում Բաքվում և ողջ Ադրբեջանում: Երրորդ` մենք խորհրդային բանակում 4400 սպա ունեինք և հենց սկզբում դիմեցինք նրանց Հայաստան վերադառնալու կոչով: Շատերը եկան, և պատերազմը շուտով սիրողականից անցավ պրոֆեսիոնալ մակարդակի: Ադրբեջանցիները հրաժարվեցին դրանից: Նրանք քիչ սպաներ ունեին, բայց եղածն էլ նորմալ չէին օգտագործում: Պատերազմը ստացավ ժամանակակից ձևեր` տեխնիկա էր կիրառվում, էլեկտրոնային ինստիտուտները զբաղվում էին նոր զենքերի ստեղծմամբ, եղածի վերափոխմամբ, օգտագործում էինք սարքավորումներ, որոնք Խորհրդային Միությունը եզակի քանակով ուներ: Պատերազմը ավտոմատներով կռվից արագ վերածվեց ժամանակակից տեխնոլոգիաներով պատերազմի: Կարծում եմ, որ հայերն ավելի են պատրաստ այնպիսի գործողությունների, որոնք պահանջում են ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառում: Բայց սխալ կլինի կարծել, թե ադրբեջանցիները վախկոտ էին, որոշ տեղերում կատաղի դիմադրություն են ցույց տվել, լավ ստորաբաժանումներ էլ են ունեցել, որոնք, սակայն, ընդհանուրի փոքր մասն էին կազմում:
27.01.2012            ավելին >>  
Ազատագրելը հեշտ է, պահել այդ հաղթանակը` առավել դժվար. Վազգեն Մանուկյան 2012-01-11 11:44:23

1988թ.-ի փետրվարին, միաժամանակ դրվեց և հանուն Արցախի պայքարի, և անկախ պետականության վերականգնման, և Ազգային բանակի ստեղծման սկիզբը : Հունվարի 28-ին Հայաստանի երրորդ հանրապետության բանակը կդառնա 20 տարեկան : Չափահասության սահմանը հատած մեր բանակն իր կայացման ճանապարհին, մի քանի դժվարագույն և առանցքային փուլ է հաղթահարել: Մասնագետները բանակի անցած ուղին բաժանում են երեք փուլի` առաջին. 1988-ի փետրվարից 1992 թվականի մայիս, երկրորդ. 1992 թ.-ի հունիսից 1994 թվականի մայիս ընկած ժամանակաշրջանը և երրորդ. 1994 թվականի հունիսից մինչ այժմ: Իհարկե, որոշ փորձագետներ գտնում են, որ թևակոխել ենք արդեն 4-րդ փուլ: HayNews.am –ը բանակի կազմավորման տարեդարձին ընդառաջ սկսում է բանակաշինության գործին անմիջական մասնակցություն ունեցած ռազմական գործիչների և պաշտպանական գերատեսչության նախկին և ներկա ղեկավարների հետ հարցազրույցների շարք` փորձելով հուշել պատմության դասերը և հասկանալու որքանո ՞ վ ենք սրբագրել ու շտկել թույլ տված սխալները և ի զորու պահպանել ունեցած մեծագույն հաղթանակները : Մեր առաջին բացառիկ հարցազրույցը Վազգեն Մանուկյանի հետ է, ով 1992-93 թթ-երը եղել է պաշտպանության նախարար: -Դուք պաշտպանության նախարար նշանակվեցիք թե բանակաշինության, և թե պատերազմական գործողությունների դժվարին և պատասխանատու ժամանակահատվածում, այդ ընթացքում ճակատագրական ի՞նչ լավ ու վատ որոշումներ են կայացվել, ինչու չէ նաև, նախքան ձեր պաշտպանության նախարար դառնալը: -Նախ չմոռանանք, որ ազգային բանակի կայացման սկիզբը դրվեց, Սումգայիթի դեպքերից հետո, երբ այն հույսերը, որ կապել էինք խորհրդային բանակի հետ, չարդարացան: Պետք էր ունենալ պաշտպանական սեփական միջոցներ և սկսեցին ձևավորվել առաջին ջոկատները, դրանց հիմնական կառավարողը «Ղարաբաղ» կոմիտեն էր, հետո արդեն, ՀԱԲ-ը և այլ ջոկատներ: Ի՞նչ ունեցանք . անկանոն, իրար հետ միավորվել չցանկացող ջոկատներ և 1918 թվականի խմբապետերի մասին վատ հիշողություններ: Այդ պատկերն ինձ համար, որպես վարչապետի, լուրջ հիմք էր անկանոնից կանոնավոր ջոկատների անցման համար. առաջին հրամանը կառավարության եղավ 1990 թվականի սեպտեմբերին, ՄՀՕՋ-ի կազմում ստեղծել բանակատիպ մի ստորաբաժանում, բանակ կոչել այն չէինք կարող, քանի որ դեռ Խորհրդային միությունում էինք : Կոչ եղավ `հավաքագրել մարդկանց և պահանջ` զինաթափել նրանց, ով չէր ընդգրկվի այս ստոաբաժանման կազմում, անկեղծ ասած, մի քիչ շտապել էի, քանի որ, պոտենցիալ անդամներն այդ պահին դրսում էին: Արդեն 1991 թ.- մայիսի 4-ին ՀՀ կառավարության որոշմամբ ստեղծվեց պաշտպանության կոմիտեն: Ես առաջարկեցի, որ այն, Վազգեն Սարգսյանը ղեկավարի, ընդ որում, վարչապետ դառնալուց հետո, «Ղարաբաղ» կոմիտեի ջոկատների կառավարման լիազորություններս հանձնել էի Վազգենին, բայց նա հակառակվեց, քանի որ այդ ժամանակ նա Գերագույն խորհրդի պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահն էր, որը զինվորականների հետ խոսելու պետական կարգավիճակ էր տալիս, իսկ կոմիտեն, թեև ստեղծվել էր կառավարության կողմից, բայց ԽՍՀՄ օրենքների տրամաբանության շրջանակում համարվում էր անօրինական, և ես այդ պաշտոնն առաջարկեցի Վահան Շիրխանյանին: Երբ արդեն 92-ին, պառլամենտականից անցանք նախագահական իշխանության, ստեղծվեց պաշտպանության նախարարությունը, սակայն դեռ կանոնավոր բանակ չունեինք. Շուշիի ազատագրմանը միայն ջոկատներ են մասնակցել, Շուշիի հաղթանակից հետո, ըստ էության, ունեցանք կանոնավոր զինուժ. որոշվեց ստեղծել միաժամանակ 2 կանոնավոր բանակ` ռազմական փորձ ունեցող տղամարդկանց բրիգադաների կազմավորմամբ, ընդ որում` պրոֆեսիոնալ բանակին զինվորագրվածները աշխատավարձ էին ստանում, վերջ ի վերջո, տարիներ շարունակ կամավոր լինելով և հայրենասիրությամբ ընտանիք պահել չես կարող, ավելին ասեմ, մենք Ռուսաստանի համեմատությամբ, 1,5 անգամ բարձրացրեցինք, այսպես ասած` աստղի դիմաց տրվող գումարը, որովհետև ՌԴ-ում 400 կադրային զինվորական ունեինք, որոնք պատրաստ էին գալ Հայաստան և մասնակցել բանակաշինության գործին, եթե ընտանիքը պահելու խնդիր չլիներ, արդյունքում`շատերը եկան, բայց հիմա էլ այլ խնդրի առջև կանգնեցինք. կադրային զինվորականների և ֆիդայիների միջև «հակամարտություն» սկսվեց, սրա մեջ շատ չեմ խորանա, բայց մեզ հաջողվեց հարթել տարաձայնությունը: Փաստորեն, պատերազմական դժվարին իրավիճակում, մեզ միաժամանակ հաջողվեց ունենալ և ապագայի բանակ,և ազատագրական պայքար մղող կանոնավոր զինուժ, ի դեպ, 18 տարեկան զինվորները մարտի չէին ուղարկվում, միայն ծայրահեղ դեպքերում, հիմնական ողջ ծանրությունը պրոֆեսիոնալների ուսերին էր: Ինչ վերաբերում է իմ պաշտոնավարման ընթացքում` պատերազմի դաշտում, մեր ունեցած հաղթանակներին, ապա պիտի ասեմ, որ ճակատագրական լուրջ հաջողություններ ենք ունեցել. Կապանի օպերացիան, որի արդյունքում, մեզ հաջողվեց առաջ գալ և 140 կմ-ով լայնացնել տարածքը` լեզվակը վերցրեցինք, Քելբաջարի (Քարվաճառ) ազատագրումը, Մարտակերտի հետգրավումը, եթե չլիներ Քելբաջարի հաղթանակը, մենք չէինք կարող պահել Մարտակերտը, Քելբաջարի ազատագրումը, ոչ միայն հնարավորություն տվեց պաշտպանել Մարտակերտը, այլև` կրճատել ռազմաճակատի գիծը . մի ամբողջ տարածքի փոխարեն, մենք վերևում մի փոքր տարածք էինք պաշտպանում, սա նաև կոտրեց ադրբեջանական բանակի ողնաշարը. նրանք բարոյալքված էին և մենք ինչքան ուզես, կարող էինք առաջ գնալ: Այս հաղթանակը կերտեցինք Արցախի ջոկատների հետ միասին, ես երբեք չեմ տարանջատել Հայաստանի և Արցախի ջոկատները: Սա բոլորիս հաղթանակն էր:
12.01.2012            ավելին >>  
Վազգեն Մանուկյան…մի հսկայական շերտ շահագրգռված է, որ երկրում կարգ ու կանոն լինի, որովհետև դա իրենց ձեռնտու է

- Պարո՛ն Մանուկյան, շատ է խոսվում ազատ ընտրությունների անցկացման անհրաժեշտության և կարևորության մասին: Այժմ մեր հասարակությունը պատրա՞ստ է անցկացնելու ազատ ընտրություններ: - 80-ականների վերջին, 90-ականների սկզբին մեր հասարակությունը մեծ արագությամբ ընկալում էր ազատության գաղափարը, ժողովրդավարության գաղափարը և 1990-1991 թթ. բավական արագ սովորեց ընտրություններ կատարել, ու եթե այդ ժամանակ կային թերություններ, ապա չնչին էին և չէին ազդում արդյունքների վրա: 1995-ից կազմակերպված ձևով ընտրությունները գնացին ուրիշ ճանապարհով: Կազմակերպիչը ոչ թե հասարակությունն էր, այլ իշխանությունը: 1995-96 թթ. հասարակությունը, որ պատրաստվում էր ազատ, մաքուր ընտրությունների, շոկային վիճակում էր: Այն ժամանակ կաշառքով չէին ձայն վերցնում. բռնություններ էին լինում, կեղծիքներ, բայց դեռ ժողովուրդն էլ չէր ընկալում, թե ինչպես կարող է իր ձայնը ծախել: Դրանից հետո մենք ունեցանք բազմաթիվ ընտրություններ, և այն, ինչ այժմ կատարվում է ընտրությունների ժամանակ, արդեն դարձել է սովորություն: Դրա դեմ պայքարելը շատ ավելի դժվար է: Այդ տեսանկյունից մեր ժողովուրդն այնքան էլ պատրաստ չէ ազատ, մաքուր ընտրությունների, և ոչ թե այն պատճառով, որ երկար ժամանակ ապրել է տոտալիտար ռեժիմի տակ և չգիտի, թե դա ինչ է նշանակում, այլ ուղղակի իրեն, 1995-ից սկսած, պարտադրեցին այս խաղը, և կամաց-կամաց այն դարձավ սովորություն: - Կարելի՞ է ասել, որ առաջին ընտրակեղծիքները կիրառվել են Ձեր նկատմամբ 1996 թ., երբ հանդես էիք գալիս որպես նախագահի թեկնածու: - Առաջին կեղծիքները մենք տեսանք 1995 թ. խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, երբ առաջին անգամ օգտագործվեցին թաղային հեղինակությունները: Մինչ այդ այդպիսի բան մարդկանց մտքով չէր անցել, որովհետև թաղային հեղինակությունները քաղաքական ուժի նկատմամբ ակնածանքով էին վերաբերվում, 80-ականների վերջին զգուշանում էին, իսկ 90-ականների սկզբին վախով և ակնածանքով էին վերաբերվում: Բայց, փաստորեն, առաջին անգամ օգտագործվեցին թաղային հեղինակությունները: Ես գիտեմ, որովհետև նոր էի թողել պաշտպանության նախարարի պաշտոնը, և իմ թեկնածությունը դրված էր մեր թաղամասում, որտեղ ինձ բոլորը ճանաչում են սկսած դպրոցական տարիներից, և այդտեղ նույնիսկ ֆիզիկական կռիվներ եղան, տուփ փախցնելու փորձ եղավ, տեղական հեղինակությունները եկան և ինձ ասացին, որ իրենք հրաման են ստացել ինձ խանգարելու, և եթե ես տեր չկանգնեմ, իրենք չեն կարող չենթարկվել, որովհետև կարգադրողը ներքին գործերի նախարարությունն է: Այսինքն` ոստիկանությունն էր կազմակերպում այդ իրադրությունները: Իսկ իմ նկատմամբ կեղծիքներն իրականացվեցին արդեն 1996 թ. նախագահական ընտրությունների ժամանակ: 1996 թ. ընտրությունները մի քիչ տարբերվում էին: Այդ ժամանակ ընտրությունները բավականին նորմալ ընթացան, որովհետև իշխանությունները համոզված էին, որ մաքուր ընտրությունների միջոցով Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պետք է հաղթի: Նրանք չէին պատկերացնում, թե ինչպես կարող է որևէ մեկը հաղթել Լևոն Տեր-Պետրոսյանին: Եվ անակնկալի եկան, երբ ընտրություններին մնացել էր մի քանի օր: Վերջին օրերին նրանց մեջ խուճապ սկսեց, որովհետև սոցիոլոգիական հարցումներն ու ընդհանուր դիտարկումները ցույց տվեցին, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պարտվում է: Բայց նույնիսկ քվեարկության գիշերը սկսեցին նորմալ հաշվել, և որտեղ հաշվում էին, նա երկրորդ տեղում էր, այդ պատճառով ավելի ուշ փակեցին ընտրատեղամասերն ու սկսեցին առանց մեր ներկայացուցիչների հաշվել քվեաթերթիկները: Այդ տեսանկյունից 1995 և 1996 թվականները մի քիչ տարբերվում էին միմյանցից, բայց այդ ժամանակ հիմքը դրվեց: Եվ հետո այդ երևույթը դարձավ սովորություն: - 1995-1996 թթ. սկսած` ի՞նչ զարգացումներ ու դրսևորումներ են ունեցել այդ ընտրակեղծիքներն ու խախտումները: Ես հիմա խոսում եմ ոչ թե որպես ԱԺՄ-ի ղեկավար, այլ որպես Հանրային խորհրդի ղեկավար, և ինձ, այս դեպքում, երևույթն է հետաքրքրում, որովհետև պետք է հանրությանը դուրս բերել այդ վիճակից, և Հանրային խորհուրդը պետք է դրանով զբաղվի: Ինչ վերաբերում է դետալներին, դրանք այս պահին ինձ այնքան էլ չեն հետաքրքրում: - Ի՞նչ միջոցներ պետք է ձեռնարկել հասարակությանն այդ երևույթից ձերբազատելու համար: - Ես դժվարանում եմ ասել, որովհետև շատ դժվար է դա կոնկրետ ասել: Մենք մի նոր իրավիճակ ունենք: Նախորդ իրավիճակներում կար իշխանություն, որին մենք մեղադրում էինք, թե դրդում է այդ կեղծիքները, և կար ընդդիմությամ մի մեծ հատված, որը կա՛մ իշխանության մեջ էր եղել այն ժամանակ, երբ կեղծիքներ չկային, կա՛մ ուղղակի իշխանության մեջ չէր եղել: Եվ նրանց կեղծիքներ անելը անբնական էր թվում: Կային մի քանի կուսակցություններ, որոնք իսկապես պայքարում էին կեղծիքների դեմ. ԱԺՄ-ն էր, կոմունիստական կուսակցությունն էր, ԱԻՄ-ն էր և էլի մի շարք կուսակցություններ: Այսինքն` կային կուսակցություններ, որոնք, եթե նույնիսկ իրենց շահը պահանջեր և հնարավորություն լիներ, չէին կեղծի հանուն իրենց օգտի: Ցավոք սրտի, զարգացումն այնպես գնաց, որ այդ կուսակցությունների մեծ մասը երկրորդական դեր ստացավ քաղաքական դաշտում: Ընդդիմության մեջ հայտնվեցին մարդիկ և մարդկանց խմբեր, որոնք հենց իրենք էին իշխանության մեջ եղած ժամանակ ակտիվորեն զբաղվել կեղծիքներով: Հետևաբար, եթե մինչ այդ ունեինք իշխանություն, որին մեղադրում էինք կեղծիքների մեջ, և ընդդիմություն, որը, գոնե կարող էինք ասել, կեղծիքների չի մասնակցել, ապա հիմա ամբողջ դաշտն է ծածկված այդպիսի մարդկանցով: Բայց նույնիսկ այս պայմաններում շատ բան կախված է իշխանություններից: Եթե մի պահ իշխանությունները զոհաբերեն իրենց այդ իշխանություն լինելը և հարց դնեն անցկացնել մաքուր, ազատ ընտրություններ, գուցե և ստացվի: Բայց դա ֆատաստիկ է, որովհետև նույնիսկ լավագույն իշխանությունները չեն փորձում իրենք իրենց վտանգի ենթարկել, չեն փորձում իրենք իրենց զրկել իշխանությունից: Մյուս ճանապարհը հասարակությունն է` հասարակության հասունացումը: Հասարակությունը հեղափոխության միջոցով ոչնչի չի հասնի, վիճակն ավելի կվատանա, որովհետև այն ուժերը չկան, որ հեղափոխությամբ գան, և երկիրը նորմալ վիճակում պահվի: Այդ դեպքում նորից կմտնենք քաոսի մեջ: Մնում է հասարակության հասունացումն ու զարգացումը, որը, կարծում եմ, պահանջում է բավականին ժամանակ: Բայց այդ ուղղությամբ պրոցեսներ կան:
10.12.2011            ավելին >>  
«Ամեն մի խաղաղ տարի մեզ համար Աստծո պարգև է»

Այս օրերին դարձյալ ազգովի ևս մեկ տարի պատմության գիրկն ուղարկելու, անցնող տարին վերլուծելու գործին ենք լծված: Մինչ տիկնայք ջանասիրաբար ամանորի ճոխ սեղան ունենալու փնտրտուքի մեջ են, իշխանավորներն ու բազմազբաղ քաղաքական գործիչները, ավանդույթի համաձայն, ծանրութեթև են անում անցնող տարվա արածն ու չարածը և գալիք ընտրական տարվա պլաններ մշակում: Թեև տարին նոր է սկսվում, բայց դժվար չէ կռահել մեր ազգընտիր պատգամավորների` Ձմեռ պապին ուղղված նամակ-խնդրանքի բովանդակությունը` կրկին պատգամավոր դառնալ: Ինչևէ, անցնող տարին վերլուծենք Հանրային խորհրդի նախագահ Վազգեն Մանուկյան հետ: – Պրն Մանուկյան, ինչպիսի՞ն էր անցնող տարին Ձեզ համար և երկրի համար: Ի՞նչ շահեցինք ու ի՞նչ կորցրեցինք: - Մեր ընտանիքի համար վատ տարի չէր: Առանձնապես չէր տարբերվում մյուս տարիներից: Ինչ վերաբերում է երկրին, լավ էր, որ պատերազմ չեղավ, որովհետև ամեն մի խաղաղ տարի մեզ համար Աստծո պարգև է: Որոշ դրական փոփոխություններ նկատել եմ, այնուամենայնիվ, մենք տնտեսական խոր ճգնաժամ ենք ապրում, որն ազդում է մարդկանց վրա, նպաստում արտագաղթին, որը սարսափելի է մեր փոքր երկրի համար: Չնայած այդ աստիճան մեծ չէ, ինչպես հաճախ ներկայացվում է մամուլում, բայց դա առկա է: Իսկ եկող տարվանից, անկեղծ ասած, լավ բան եմ սպասում: - Անգամ եթե տարին ընտրակա՞ն է: - Ընտրությունները միշտ էլ լարվածություն են առաջացնում, բայց ԱԺ-ի ընտրությունները երբեք երկրի ներսում մեծ փորձություններ չեն բերում: Թեև մեծ պայքար է գնում, բայց ոչ ավելին, քան նախագահականն է ենթադրում, երբ երկու-երեք թեկնածու են պայքարում: Հայաստանի բոլոր կետերում պայքար է մղվում, երբեմն, ցավոք սրտի, ոչ մաքուր: Հուսանք, որ նոր Ազգային ժողովն ավելի լավ կազմ կունենա, քան նախորդն էր: Ավելի մաքուր, ավելի պրոֆեսիոնալ: - Շահերի բախումներ, ըստ էության, առկա են ամենուր, նաև մեր ներքաղաքական զարգացումներում: Այդ առճակատումները, Ձեր համոզմամբ, ի՞նչ հետևանքներ կունենան գալիք ընտրություններում: - Շահերի բախում միշտ լինում է, ողջ աշխարհում: Որ հաճախ փաստում ենք, թե միասնական ժողովուրդ ենք, չի նշանակում, որ շահերի բախում չպետք է լինի: Խնդիրն այն է, թե ինչպե՞ս քաղաքակիրթ, օրինական խողովակի մեջ մտցնես, որովհետև երբեք չես կարող խուսափել այդ բախումից, երբ աշխատավորի և գործատուի, արտահանողի և ներկրողի հակասություն կա: Այն առկա է աշխարհի բոլոր երկրներում, բայց կա նաև մի միացնող կաղապար, որը հայերիս մեջ էլ կա: Բայց մեր ցավն այն է, որ երբեմն այդ շահերի պայքարն անօրինականության է հանգեցնում: Դրա դեմ արդեն պետությունը պետք է պայքարի: Այդ դերը պետությունն այսօր այնքան էլ լավ չի կատարում: - Համահայկական մի կարևոր խնդիր նաև ունենք` չափազանց պատասխանատու: ԼՂ կարգավիճակի հարցը, որը թվում էր, թե արցախցին մեկընդմիշտ լուծել է իրեն պարտադրված պատերազմով: Բայց արի ու տես, որ դիվանագիտությունը մեզ այլ քայլեր է պարտադրում, որի սայլն արդեն 18 տարի է, ինչ տեղից չի շարժվում, թեև ասում են, որ ժամանակը մեր օգտին է գործում: Դեռ որքա՞ն պիտի սպասենք, ի՞նչ լուծում եք տեսնում: - Գիտե՞ք, խնդիրն ինչ-որ տեսանկյունից լուծված է: Ղարաբաղը չի կարող բանակցությունների միջոցով կորցնել իր անկախությունը և մտնել Ադրբեջանի կազմի մեջ: Ադրբեջանը կհամաձայնի՞ Ղարաբաղի անկախությանը, եթե այո, ապա լուրջ բանակցություններ կսկսվեն փախստականների, սահմանների հստակեցման վերաբերյալ: Բայց այդ բանակցությունները շատ հեռու են, որովհետև, եթե Ղարաբաղն իրեն պարտադրված պատերազմում արդեն հաղթել է, և հիմա նոր սերունդ է այնտեղ ապրում, որն ի ծնե արդեն սովոր է անկախությանը, ո՞վ պետք է ստորագրի մի փաստաթուղթ, որով կորցնեն այդ անկախությունը: Դա անհնար է: Նաև խելքին մոտ չէ, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը կընտելանա Ղարաբաղը իրենցը չլինելու մտքի հետ: Դա նշանակում է, որ մոտ ժամանակներում որևէ քաղաքական լուծում չի լինելու: Հետևաբար, Ադրբեջանը, դա շատ լավ գիտակցելով, շարունակ պատերազմի մասին է խոսում: Բայց պատերազմելու համար շատ մեծ ուժեր են պետք, որովհետև հարձակվող կողմը երեք անգամ ավելի մեծ ուժ պիտի ունենա, որն Ադրբեջանը ոչ միայն այսօր, այլև մոտ ժամանակներս էլ չի ունենա: Ուստի մրցակցությունն արդեն տնտեսության ոլորտ կտեղափոխվի: Գուցե տասնյակ տարիներ պահանջվեն, բայց միայն տնտեսապես զարգացած երկիրը կկարողանա քաղաքական մեծ դիվիդենտներ ստանալ, ողջ աշխարհում ընկալելի լինել և վերջնականապես ինչ-որ իմաստով խնդիր լուծել: - Տարեվերջն ամփոփիչ եզրագիծ է բոլորի համար: Անշուշտ, իր արածն ու չարածն ամփոփելու փորձ կանի նաև Հանրային խորհուրդը, որի կենսագրությունը, եթե չեմ սխալվում, սկսվել է 2009-ից: Ընդհանուր առմամբ, ի՞նչ գցեցիք մաղին: - Հանրային խորհուրդը մի նոր ինստիտուտ է, որը ստեղծվեց 2009-ին: Մինչ անկախությունը մենք ունեցել ենք դաշնակցական և կոմունիստական կառավարություններ, մի քիչ կեղծ Գերագույն խորհուրդ, բայց երբ անկախացանք, կրկին կառավարություն և բավական լուրջ խորհրդարան ունեցանք, բայց ոչ Հանրային խորհուրդ: Խոսքը կատարելագործման մասին է: Հայաստանում Հանրային խորհուրդ գոյություն չի ունեցել: Եվ սկզբում թվում էր, թե դա շինծու մի բան է, ստեղծվել է իրավիճակի թելադրանքով, ոչ թե մտածված: Պարզվեց, որ աշխարհի 60 երկիր ունի այդ կառույցը, ընդ որում, ինչպես եվրոպական զարգացած երկրներ Ֆրանսիան, Իսպանիան, Հունաստանը, Իտալիան, այնպես էլ լատինաամերիկյան, աֆրիկյան շատ երկրներ: Անգամ ոչ այնքան ժողովրդավար երկրներ, ինչպիսին, օրինակ, Չինաստանն է: Հանրային խորհուրդ կա նաև Ռուսաստանում: Պարզվեց, որ դա շատ կարևոր ինստիտուտ է, որը բնորոշ է ցանկացած զարգացող պետությանը, որում ժողովրդավարության, հասարակայնության շահերի ամենօրյա պայքարի ձգտում կա: Այն մի մշտական խողովակ է թե° իշխանություն-հասարակություն երկխոսության, թե° հարցեր լուծելու համար: - Եվ դա հաջողվո՞ւմ է: - Ինչքան էլ երբեմն հպարտանում ենք մեր աշխատանքով կամ երբեմն թերահավատ ենք, միևնույնն է, երկու տարվա ընթացքում ինստիտուտը լրիվ կայանալ չէր կարող: Բայց մենք արդեն գիտենք, թե ինչ է պետք անենք ապագայում:
03.01.2012            ավելին >>  

Home page Web mail Map
EnglishRussian


1996


www.ajk.am

  www.armenia.li
www.armenia.li
481242
477575